Kurów k/Puław

osada gminna w powiecie puławskim

W dotychczasowych badaniach obszar zespołu identyfikowany jest z potwierdzonym źródłowo /Kronika Galla Anonima z XII w./ „Castrum Galli” czyli „Grodem Kura” położonym w pasie pogranicza Małopolski i Mazowsza. Zapisy dotyczące zamku mogą być identyfikowane z zamkiem kurowskim zbudowanym około 1300 r. w Ziemi Sandomierskiej, dzielnicy Małopolska na polecenie Jana Muskaty biskupa krakowskiego. Była to siedziba obronna, która mogła być zlokalizowana w miejscu obecnego zespołu pałacowo– parkowego. Około 1320 roku gród (stanowiący już wówczas własność książęcą) został nadany przez króla Władysława Łokietka rycerskiemu rodowi herbu Szreniawa. Piotr herbu Szreniawa występujący początkowo w dokumentach jako Piotr (Miles) Rycerz z Kurowa używa już od około połowy XV wieku nazwiska Kurowski. Jest to związane z siedzibą rodową w Kurowie i założonym obok miastem. Bezspornie Szreniawici w XIV – XV wieku posiadali tu zatem swoją siedzibę mieszkalno – obronną, o czym wzmiankuje w połowie XV w. Jan Długosz wymieniając w Kurowie „praedium militare” Kurowskich wykorzystujące walory obronne miejsca oblanego wodami Kurówki i jej dopływami oraz założonym na nim układzie wodnym. Siedziba Kurowskich mogła mieć kształt typowego fortalitium (wieży obronnej bądź mieszkalno – obronnej, zbudowanej z kamienia wapiennego na piaskowo–wapiennej zaprawie. Usytuowana była po północno – wschodniej stronie późniejszej oficyny. Na północny wschód od obecnego pałacu) z murem obwodowym otoczonym fosą oraz wjazdem od strony północnej i zabudową drewnianą. Tak usytuowane fortalitium miało także duże znaczenie strategiczne. Obok niego bowiem przebiegały trakty (szlaki handlowe) ze wschodu i Lublina w kierunku królewskiego miasta Wąwolnicy, a dalej do Kazimierza z przeprawą przez Wisłę do prawobrzeżnej Małopolski oraz przez Baranów w kierunku Mazowsza. Dnia 6 stycznia 1442 r. za uprzednim zezwoleniem królewskim (Władysław Warneńczyk) Piotr Kurowski syn Klemensa kasztelan lubelski i sądecki nadał dokument lokacyjny miasta Kurowa na prawie magdeburskim. Po śmierci Piotra Kurowskiego w 1466 r. Kurów jest bardzo krótko własnością wojewody krakowskiego Jana Pileckiego i jego żony Jadwigi córki Piotra. Kolejnymi, na ponad 200 lat do czasu śmierci ostatniego ze Zbąskich - Bogusława Jana w 1683 roku (do końca XVII wieku), właścicielami Kurowa drogą dziedziczenia zostali Zbąscy. Wyżej wymienione stare fortalitium – wieża o charakterze obronnym bądź mieszkalno – obronnym datowane na XIV – XV wiek – zwane było przez miejscową ludność „zamkiem”. Za czasów Jana Zbąskiego podejmowano tam Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego von Tieflego z liczącą czterysta osób drużyną rycerską. W miejscu wyŜej wymienionego obiektu w XVII w. Zbąscy wybudowali murowany dwór obronny. Dwór o wymiarach 20 m x 11 m miał cztery sklepione piwnice. Na poziom piwnic prowadziły schody wykonane z cegły i drewna. Sklepienia i większość fundamentów wykonano z cegły na piaskowo–wapiennej zaprawie. Fundament dworu wykonany z kamienia narzutowego. Dwór usytuowany był na północny – wschód od obecnego pałacu. W latach 1692 – 1698 Kurów był własnością królowej Marii Kazimiery. W 1701 roku dobra kurowskie przechodzą na własność referendarza koronnego, podkanclerza litewskiego Stanisława Antoniego Szczuki, a następnie jego żony Konstancji Marii, a od 1735 roku rodu Kątskich (do 1742 roku). Następnie stają się one własnością Eustachego Potockiego, który wznosi w 1756 roku drewnianą oficynę oraz drewniane budynki gospodarcze. Stanęła ona na przyziemiu starszej budowli. Pewnie tej z XVII wieku ponieważ jak odnotowano w 1806 roku drewniana pięćdziesięcioletnia część budynku była w stanie dobrym, a murowane piwnice „już porujnowane”. Oficyna miała dwa piece, dwie sienie i dziesięć izb. Sienie poprzedzone były gankami dostępnymi drewnianymi schodami. Tuż po 1960 roku oficyna została rozebrana. Miała ona około 30 m długości i około 10 m szerokości . Znajdowała się na północny wschód od obecnego pałacu. Przeprowadzone dotychczasowe badania archeologiczne nie wykluczają, iż w rejonie oficyny i pałacu można odkryć relikty „Grodu Kura” wymienianego w Kronice Galla Anonima, zwłaszcza, że dotychczas znaleziono tu już kilka fragmentów wczesnośredniowiecznych naczyń. Prace archeologiczne dostarczyły ponadto informacji na temat poziomów posadowienia partii fundamentów, rodzaju budulca, z którego powstały, jak również wskazały na istnienie wielofazowości zabudowy w obrębie pałacu ujawniając istnienie pod narożną częścią południowego skrzydła rezydencji – muru z kamienia wapiennego związanego z najstarszą, przypuszczalnie późnośredniowieczną zabudową na tym terenie. W 1772 roku dobra kurowskie przejmuje po ojcu Ignacy Potocki – marszałek wielki litewski, współtwórca Konstytucji 3 Maja 1791 roku, (od 1773 roku mąż Elżbiety Lubomirskiej córki marszałka koronnego Stanisława i Izabeli z Czartoryskich), starszy brat Stanisława Kostki Potockiego (od 1776 roku męża siostry Elżbiety – Aleksandry Lubomirskiej). W latach 1768 – 1773 na południowy wschód od miasta Kurowa na gruntach Płońskiej Woli powstaje dla Ignacego Potockiego nowy klasycystyczny pałac oraz zespół drewnianych zabudowań folwarcznych wznoszonych na podmurowaniu i krytych dachówką. W tym czasie zanika w źródłach pisanych oraz przekazywanych określenie „zamek” i „droga zamkowa”, a pojawiają się określenia „dwór” a następnie „pałac” i „droga dworska”.
W kilka lat później powstawać zacznie nazwa „Olesin”. Topograficzna nazwa własna, a następnie urzędowa „Olesin” jako określenie obszaru, na którego części usytuowany jest zespół pałacowo – parkowy i układ wodny z ukształtowaniem terenu położony na prawym brzego rzeki Kurówki w odległości około 1 km na południowy – wschód od Kurowa pojawia się w dwunastowiecznych dziejach Kurowa dopiero w 1776 roku, kiedy to Stanisław Kostka Potocki zakłada zespół rezydencjalno–krajobrazowy w stylu angielskim. Początkowo był on zamierzeniem, które miało pozostawać w ścisłym związku ze starą rezydencją. Jednak obszar ten został w 1793 roku wyłączony z dóbr kurowski najpewniej wskutek podupadania tego majątku. Położony był on na zachód od budynku pałacu. Założenie to w pierwotnej wersji już dziś nie istnieje. Nazwany przez niego Olesinem na cześć żony Aleksandry i syna Aleksandra. Inskrypcja na pomniku „ Roku MDCCLXXVI Stanisław Potocki Mężem i Oycem zostawszy Olesin od Aleksandry śony i Aleksandra Syna tak nazwany założył (…) Założona przez niego romantyczna rezydencja letnia o charakterze miejscowości kuracyjnej według projektów własnych nawiązujących do wzorów angielskich (Stow i Blenheim), a także według projektów architektonicznych i kompozycji ogrodowych Chrystiana Piotra Aignera oraz Karola Barthla. Oparte one były o koncepcję połączenia nowej realizacji z istniejącym od czasów średniowiecznych i wielokrotnie przekształcanym fortalitium, a następnie dworem (pałacem) Olesin nigdy nie był w dokumentach określony w sensie prawnym ośrodkiem dóbr ziemskich. Był wybitnym dziełem sztuki ogrodowej i z rozmachem pomyślanym sentymentalno – romantycznym zespołem rezydencjonalnym przełomu XVIII i XIX wieku. Ogród Olesiński miał wiele budowli o różnym przeznaczeniu. W 1806 roku dobra kurowskie wraz z pałacem (z wyłączeniem Olesina) po zlicytowaniu ich za długi nabywa Antoni Kuczyński, po którym dziedziczy Barbara Moraczewska. Olesin jako zespół rezydencjalno – krajobrazowy pozostaje nadal własnością Stanisława Kostki Potockiego. Zostaje sprzedany w 1833 roku przez Aleksandra Potockiego Grzegorzowi Zbyszewskiemu z Markuszowa mającemu za żonę Barbarę Moraczewską. Ulega on stopniowej ruinie. Wtedy to jednak nastąpiło nie tylko przestrzenne, lecz także własnościowe zintegrowanie obu zespołów rezydencjonalnych będących wcześniej odrębnymi założeniami braci Ignacego i Stanisław Kostki Potockich. Zespół kurowski przetrwał częściowo do naszych czasów. Natomiast Olesin uległ w XIX wieku prawie całkowitemu zanikowi. Wprawdzie obydwa założenia łączyły się krajobrazowo w czasach funkcjonowania letniej rezydencji Stanisława Kostki Potockiego jednak w genezie powstania i kompozycji były założeniami odrębnymi posiadającymi zupełnie odmienne krajobrazowe związanie z odmiennym ukształtowaniem terenu.

Wyniki badań dworu

https://drive.google.com/file/d/0B5Egdne4nfuSdTlUc2c2elgzYU0/view?usp=sharing

tak naprawdę to Olesin

Na zdjęciu miejsce po oficynie wzniesionej w miejscu dworu obronnego, nic już nie ma jedynie trochę rumoszu, raczej na pewno po oficynie