Dmosin Drugi

wieś w powiecie brzezińskim, w gminie Dmosin

Po raz pierwszy w źródłach pisanych Dmosin pojawił się w 1334 r. w związku z drogą do Jeżowa, siedziby opactwa benedyktynów, do którego należał. W 1358 r. właścicielem osady był Dziwysslo Copacz de Dmossyno, co można tłumaczyć z łaciny jako Dziwisz. W latach 1387-1389 trwał proces sądowy Katarzyny Kopaczowej z jej krewnymi w sądzie książęcym w Łęczycy. Katarzyna Kopacz pochodziła z Dmosina i była wdową po Janie, podkomorzym mazowieckim, po którym to odziedziczyła ową wieś. Tak więc już w 2 poł. XIV w. Dmosin był dziedziczną własnością członków rodu rycerskiego herbu Kopacz (Topacz, Skrzydło) Stąd herb, który pojawił się już w 1254 r. na tarczach rycerzy osiadłych w księstwie oświęcimskim i ziemi sieradzkiej, potem także na ziemi łęczyckiej. Siedzibą Kopaczy najprawdopodobniej był gród. Znajdował się on na podmokłych łąkach na prawym brzegu rzeki Mrogi, na wschód od centrum wsi. Obecnie znajduje się tam kopiec ziemny, który stanowi pozostałość po budowli. Kopiec ma wysokość 3 m, owalną podstawę o średnicy 20x30 m. Powierzchnia porośniętego trawą grodziska wynosi ok. 950 m2. Odkryte tam naczynia gliniane, wskazują na powstanie gródka obronnego w II poł. XIV w. Grodzisko stożkowate, średniowiecznej warowni rycerskiej, znanej na ziemiach polskich w okresie od poł. XIII do końca XIV w. Na podstawie badań archeologicznych prowadzonych przez Zbigniewa Lachowicza, na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Skierniewicach w 1984 r. podczas których dotarto do spalonych bierwion i przykrywających ich brył polepy glinianej, przedstawiono hipotetyczny wygląd gródka. W centrum kopca znajdował się wielokondygnacyjny budynek centralny, zagłębiony w gruncie na ok. 1,5 m. Budynek miał podstawę czworokątną o boku ok. 5 m. W najniższej jego części znajdowało się palenisko kamienne o przeznaczeniu gospodarczym. Budynek w dolnej partii wzniesiony został w konstrukcji zrębowej, tzn. ze stawianych pionowo, zwarcie przy sobie, zaostrzonych belek drewnianych. Szczeliny pomiędzy belkami zalepiane były gliną, dzięki czemu konstrukcja była szczelna i chroniona przed pożarem. Góra budynku natomiast posiadała konstrukcję szachulcową, tzn. ramę z pionowo i ukośnie mocowanych belek. Przestrzenie między nimi także zalepiono gliną. (rys. 1) Podczas prac badawczych znaleziono liczne fragmenty wypalanych glinianych garnków, groty bełtu kuszy, podkowę z tzw. Piętką i zbrojniki czyli płytki metalowe z zbroi średniowiecznej. Gródek spełniał funkcję warowni obronnej dla dwóch położonych w najbliższym sąsiedztwie osad. Kiedy obok gródka, na terenie osady targowej zaczęło rozwijać się miasto, siedzibę rodu Kopaczy przeniesiono do nowo utworzonego miasta. Opuszczony gródek uległ zniszczeniu w końcu XV w., a dawni rycerze otrzymawszy ziemie na prawie rycerskim stali się ziemianami stanu szlacheckiego. (źr: http://www.dmosin.com.pl)

położenie gródka na mapie z 1830 roku