Chełmża

lothar79 Wysłany: 21 Lis 2008 20:05 

No to pozwolę sobie nieco pomóc...

cytat pochodzi z :
Piotr BIRECKI „Dzieje sztuki w Chełmży” , Chełmża 2001, str. 15-17
(Wydawca: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Juliana Prejsa w Chełmży Rynek 4)

Pozdrawiam serdecznie

Z Chełmży ciężko było znaleźć cokolwiek, jest to jedyny znany widok miasta otoczonego murami? Posiadasz może plan średniowiecznego układu miasta?

lothar79 Wysłany: 21 Lis 2008 20:38 

Rycina 1, której nie zamieszczałem, przedstawia powyższy szkic, ale w bardzo prymitywny sposób. Myślę, że jest to właśnie "schemat wyjściowy", na podstawie którego ktoś opracował dokładniejszy rysunek przedstawiony powyżej.

Pytałeś o średniowieczny układ miasta. Przedstawia go rycina 3 w tej samej pozycji książkowej:

Pozdrawiam serdecznie

Marek Szajerka Wysłany: 01 Sie 2023 21:45

W przypadku planu Chełmży widać, jak na dłoni błąd niemieckiego badacza Grudziądza Xavera Froelicha. W Chełmży, tak, jak w Grudziądzu, po przeciwstawnych stronach były kościół katedralny ze skrzydłem mieszkalnym dla kanoników katedralnych oraz na drugim krańcu miasta kościół parafialny.

W 1243 r. biskupstwo misyjne w Prusach zostało podzielone na mniejsze diecezje, w tym chełmińską i pomezańską. W 1255 r. biskup pomezański Ernest w drodze zamiany oddał Grudziądz Krzyżakom i swoją siedzibę przeniósł do Kwidzyna. Kontrolę kościelna nad Grudziądzem przejął biskup chełmiński Heidenrik. Planował fundację kolegiaty w Wąbrzeżnie, ale fundacja upadła. Sprawę wyjaśnia przejęcie kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu.
W związku z tym, że w świetle faktów historycznych Grudziądz jest pierwowzorem dla katedr ( w szerokim tego słowa znaczeniu dla średniowiecza), można przyjąć, że po północnej stronie była kolegiata a po południowej kościół parafialny.
X. Froelich pomylił kolegiatę z kościołem parafialnym
w Grudziądzu. W związku z tym , że polska historiografia opiera się na polskim bryku dzieła X. Froelicha, napisanym przez ks. Jakuba Fankidejskiego i opublikowanym w l. 80 XIX w. w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego, inni księża np. Kujot, Łęga, Mańkowski, przeszli do porządku dziennego, że diecezja chełmińska w średniowieczu nie miała kolegiaty. Biskup chełmiński miał zamek w Lubawie.
Tak istotny błąd pioniera badań , popełniony w 1868 r., jest nadal bezkrytycznie powielany przez środowisko akademickie i nie tylko w trzeciej dekadzie XXI w.
Czy kiedyś naukowcy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przeanalizują ten ewidentny błąd?

Rozplanowanie zabudowy przy katedrze w Chełmży było identyczne jak w przypadku zamku kapituły pomezańskiej w Kwidzynie, zespolonym z katedrą.
W Grudziądzu to samo, kolegiata i równoległa do niej zabudowa mieszkalna

Zob. T.2 od s. 862
http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/862

Marek Szajerka Wysłany: 02 Sie 2023 9:15

Opis rezydencji kanoników katedralnych w Chełmży Z tej średniowiecznej rezydencji pozostała tylko katedra.

Inwentarz dóbr kapituły katedralnej chełmińskiej w XVII – XVIII w.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/11939/edition/24277/content

Inwentarz jest również pod tym adresem
https://polona.pl/item-view/fd4ef270-dd55-4baf-9957-23fecaca3731?page=8

Opis rezydencji kanoników katedralnych w Chełmży, s. 69-72 w XVII w.

Poszczególne elementy rezydencji zwane były w XVII w kamienicami.
We wstępie s. III, ks. A. Mańkowski napisał:

Były własnością kapituły także domy mieszkalne (curie) dla kanoników rezydujących oraz domy wikariuszów z innemi zabudowaniami. Ile było kuryj nie wiadomo, opisy bowiem z różnych lat poporównywane ze sobą nie daja dostatecznej podstawy do identyfikacji. Takim w ogólnych zarysach rozwój stanu posiadania i uposażenia rolnego kapituły chełmińskiej od XV do XVIII wieku.

W tych zdaniach jest odpowiedź , dlaczego prawie 100 lat temu nie zidentyfikowano zamku kanoników chełmińskich w Grudziądzu. Dzieło X. Froelicha o powiecie grudziądzkim z 1868 r. było i jest tak sugestywne, że badacze nie szukali tam rezydencji kanoników. Natomiast kolegiatę uznano, jako kościół parafialny, który zaczęto budować w latach 80. XIII w.

@becik 

 Po drobiazgowej analizie Grudziądza w 1 poł. XIII w., gdy zauważalne jest wykreowanie w 2 poł. XIX w. fikcyjnego , miniaturowego miasta średniowiecznego, czas jest na analizę Chełmży.

Historiografia niemiecko – polska zlekceważyły Chełmżę i Grudziądz, jako pionierskie ośrodki miejskie a w to miejsce postawiły Chełmno i Toruń, chociaż takich miast nie było w obecnym miejscu lokacji w 1 poł. XIII w.

By wstępnie poznać znaczenie Chełmży, trzeba się przyjrzeć  stylowi oraz lokalizacji katedry i kościoła parafialnego.

Chełmża – kościół parafialny

https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/chelmza-kosciol-sw-mikolaja/

Jest to tzw. pseudobazylika

Chełmża – katedra

https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/chelmza-bazylika-swietej-trojcy/

Katedra jest kościołem halowym, młodszym stylowo od kościoła parafialnego.

Grudziądz – kościół św. Mikołaja

https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/grudziadz-kosciol-sw-mikolaja/

Od strony obecnej definicji architektonicznej jest to też pseudobaylika, jak kościół parafialny w Chełmży.

Te dwa kościoły św. Mikołaja wzmacniają swoja datację, jako zbudowane w 1 poł. XIII w.

Kościół w Chełmży wymieniony w 1248 r., natomiast kościół w Grudziądzu wg roku konsekracji na filarze 12 [3]8.

Jest również podobieństwo do lokalizacji.

W Grudziądzu kolegiata (kościół św. Mikołaja ) i katedra w Chełmży są po przeciwnych stronach murów obronnych, aniżeli kościoły parafialne. W Grudziądzu dotyczy to kościoła parafialnego Świętego Ducha.

Miasto Grudziądz było w1240 r. lokowane na południowym brzegu rzeki Ossy/Mokrej na prawie lubeckim. Miało długi rynek nad brzegiem rzeki od długości ok. 250 m i szerokości ok. 40 -60 m, (Rynek Zbożowy).

W obrębie murów było natomiast miasto kolegiackie.

Warto zapoznać się z tym opracowaniem  o Chełmży:

https://biblioteka.ustka.pl/images/stories/literatura/golinski/art15c.pdf