Zarzeczewo

wieś w powiecie włocławskim, w gminie Fabianki

Grodzisko w Zarzeczewie datowane jest na XII wiek. Najprawdopodobniej zostało ufundowane przez księcia Władysława Hermana.

obiekt był badany w 2008 roku:
Grodzisko położone jest w zakolu rzeki Chełmiczki, na jej prawym brzegu. To obronne osiedle otacza od północy podgrodzie zamknięte wałem, dziś niewidocznym na powierzchni ziemi, oraz dwie inne otwarte osady ulokowane po stronie południowej i wschodniej. Łącznie całość zajmuje teren o powierzchni kilkunastu hektarów. O rozległości tego zespołu osadniczego najlepiej informują zdjęcia lotnicze, wykonane na potrzeby naszych badań przez specjalistę w tej dziedzinie, archeologa Wiesława Stępnia. Z dużej wysokości na świeżo zaoranej ziemi rysują się ślady dawnych chat, palenisk, wałów i innych pozostałości osiedli. Niestety głęboka orka powoduje bezpowrotne ich zniszczenie. Dlatego konieczne jest prowadzenie badań wykopaliskowych, bowiem dzięki nim zostają zadokumentowane te wszystkie relikty. Tam gdzie brak źródeł historycznych, lub są one nieliczne, niezastąpiona okazuje się archeologia wraz ze swymi metodami badawczymi, które pozwalają na podstawie warstw ziemi, skupisk kamieni, zwęglonego drewna i innych śladów poznać dzieje zasiedlenia.

Przynależność administracyjna badanego zespołu osadniczego w średniowieczu była inna niż obecnie. Znajdował się on bowiem na terenie włocławskiego okręgu grodowego, później kasztelanii, której stolicę przeniesiono po połowie XIII w. do Brześcia Kujawskiego. Również z Kujawami łączyła ten teren, podobnie jak obecnie, przynależność do diecezji włocławskiej. Na rzece Chełmicy przebiegała granica z diecezją płocką oraz kasztelanią dobrzyńską.

O omawianym grodzisku nie znajdziemy informacji w średniowiecznych źródłach pisanych. Odnotowywali je natomiast już w XIX w. róźni badacze, interesujący się dziejami tego regionu. Wspominany wcześniej G. Zieliński opisywał je, sugerując że jest ono pozostałością Rogowa, należącego do pogańskich Prusów, którzy napadali na ziemię dobrzyńską. Znajdziemy również opis grodziska w publikacjach A. Zielińskiego z 1892 r. Czytelna w terenie forma obiektu bez wątpliwości pozwalała łączyć je z funkcją obronną. Jednak dopiero poznanie chronologii i funkcji całego zespołu osadniczego możliwe jest dzięki badaniom archeologicznym. Nasze działania terenowe poprzedzały różne prace badawcze prowadzone w latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku, o charakterze powierzchniowych i wykopaliskowych, ale nie wniosły one wiele do poznania dziejów zespołu. W tym sezonie badania objęły grodzisko i podgrodzie. Wykopy lokalizowano tak, aby zbadać wał i zabudowę grodową oraz linie umocnień podgrodzia. Już teraz, chociaż badania jeszcze trwają i mogą przynieść nowe odkrycia zmieniające nasze obecne ustalenia, można stwierdzić, że ten rozległy zespół osadniczy powstał w miejscu gdzie wcześniej - w X w. istniała osada nieobronna. W XI w. wzniesiono gród a w jego otoczeniu powstało podgrodzie i rozwijały się osady otwarte. Gród funkcjonował jeszcze w 1 połowie XII w., ale nie w postaci jaką mu nadano pierwotnie. Zarejestrowaliśmy 2 poziomy pożarowe, które świadczą o zniszczeniach, a nawarstwienia na nich uformowane o kolejnych odbudowach. Wewnątrz grodu zabudowa rozlokowana była przy wale tak, że pozostawał po środku pusty plac-majdan. Zgromadziliśmy dość liczny zbiór zabytków ruchomych, na co składają się przede wszystkim ułamki glinianych naczyń, kości zwierzęce. Pobrane zostały próbki zwęglonego drewna do analiz specjalistycznych, pozwalających na uściślenie chronologii. Natomiast na podstawie kości zwierzęcych można będzie rekonstruować charakter spożycia mięsa, udział w nim zwierząt dzikich, chów zwierząt domowych.

Tegoroczne prace uznać należy za weryfikacyjno-sondażowe, umożliwiające zaplanowanie działań terenowych na przyszłe lata. Tak rozległy teren wymaga prac rozciągniętych na kilka sezonów badawczych. Szkoda tylko, że intensywnie zajęci pracą nie mieliśmy czasu korzystać w pełni z możliwości rekreacyjnych jakie daje Zarzeczewo.
źr: http://kpodr.pl

autor opisu oraz zdjęć:Aldona Andrzejewska, Instytut Archeologii Uniwersytet Łódzki

widok od południa

drugi wał grodziska, górne warstwy drewnianej konstrukcji

studenci odkrywają relikty domu zlokalizowanego przy wale grodziska

cztery zwęglone belki - pozostałość domu