Jabłonowo Pomorskie

Około 0,4 km na zachód od grodziska w Jaguszewicach i około 0,1 km na wschód od obecnego wzgórza pałacowego znajduje sie kolejny obiekt który w literaturze czasem okreslany jest jako zamek. Wykopaliska archeologiczne dowiodły istnienia grodu obronnego wciśniętego w widły Kanału Sicińskiego i rozlewiska rzeki Lutryny. Gród w Jabłonowie – Zamku jest z pewnością późniejszy niz sąsiedni w Jaguszewicach. Zauważalna jest różnica w położeniu obu grodów. Obiekt w Jabłonowie Zamku ma jeszcze lepsze położenie strategiczno-militarne przy mniej korzystnym położeniu gospodarczym. Przeprowadzone w 1989 roku na tym terenie prace archeologiczne lokalizują obiekt na niższym wyniesieniu od wzgórza, na którym obecnie znajduje się pałac. Wzgórze pałacowe jest obecnie oddzielone od grodziska drogą Brodnica-Grudziądz. Ponadto między drogą a grodziskiem płyną wody Kanału Sicińskiego. Grodzisko to od północy i północnego - wschodu zabezpieczało szerokie rozlewisko rzeki Lutryny, a od zachodu wspomniany ciek wodny nazywany Kanałem Sicińskim. Jednocześnie od strony południowej widoczne jest do dzisiaj znaczne około 3-5 metrowe obniżenie terenu, prawdopodobnie pozostałość po sztucznie wykopanej fosie. Zważywszy, że nasyp kolejowy od strony wschodniej istnieje dopiero od drugiej połowy XIX wieku, sądzić można, że ta część grodu także zabezpieczona była wodami Lutryny. Niewykluczone, że część jej wód skierowano do Kanału Sicińskiego sztucznie wykopaną fosą od strony południowej. W ten sposób grodzisko zabezpieczono ze wszystkich stron. Dodatkowo cały gród otoczony był wałem drewniano- ziemnym. Miał on kształt owalny, zwężając się ku północy i wciskając się między Kanał Siciński a Lutrynę. Obecnie wał obronny widoczny jest tylko od strony zwężenia północnego, gdzie w nieckowatym obniżeniu znajdował się majdan. Pozostałą część grodziska zajmuje obecnie XIX wieczny cmentarz. Być może po zniszczeniu osady w Jaguszewicach większą wagę przywiązano do dogodnego położenia obronnego. Poza tym forma wcześniejszego grodu w kształcie stożka uniemożliwiała jego rozwój przestrzenny. W przywileju wydanym w Łowiczu z 1222 roku Konrad Mazowiecki przekazał 11 grodów i 100 wsi w ziemi chełmińskiej biskupowi Chrystianowi. Dzięki temu przekazowi możemy stwierdzić, że widoczne na majdanie spalenie grodu w Jabłonowie musiało nastąpić przed 1222 rokiem. Sukcesy Prusów oraz niepowodzenia akcji misyjnej biskupa Chrystiana przyczyniły się do pojawienia się na tym terenie zakonu Krzyżackiego.
Okres XIV wieku i poczatek XV wieku to czas pełnienia przez gród siedziby rycerstwa - Jana von Berge albo co bardziej prawdopodobne do Buntka alias Bondeka von Gabilnaw.
Jak wcześniej wspomniano miejsce, gdzie znajdowało się grodzisko obronne w Jabłonowie – Zamku znajduje się nieco niżej od obecnego wzgórza pałacowego. Jest ono oddzielone od pałacu drogą Brodnica-Grudziądz oraz wodami Kanału Sicińskiego. W pewnym momencie mieszkańcy grodziska opuścili je i przenieśli się na wyżej położone, ale za to łatwiej dostępne wzgórze. Musiało dojść do tego w momencie, kiedy funkcja militarna grodu nie miała już dużego znaczenia. W literaturze przedmiotu można spotkać przypuszczenie, że wybudowany w XIX wieku pałac został postawiony na miejscu drewnianego zamku wybudowanego w XVI wieku przez rodzinę Wichulskich. Teza ta wydaje się dość prawdopodobna. Przeniesienie zamku na wzgórze pałacowe w XVI wieku wydaje się uzasadnione. Po hołdzie pruskim złożonym w 1525 roku przez wielkiego mistrza Albrechta Hochenzolerna królowi polskiemu Zygmuntowi I Staremu, tereny ziemi chełmińskiej cieszyły się prawie 100 latami pokoju aż do wojen szwedzkich. Usytuowanie zamku na wzgórzu miało wiele zalet, obserwyjną, a także mniej wilgotne było tu powietrze w przeciwieństwie do otoczonego i zabagnionego terenu średniowiecznego grodziska. obiekt zaczął tracic na znaczeniu i został przejęty przez zakon Jezuitów, którzy odnowili istniejący kościół i pobudowali nowe budynki. które zostały zniszczone podczas potopu. W XIX wieku wzgórze zamkowe zostało przejęte przez Stefana Narzymskiego, który wybudowal tu palac. Jego rozplanowanie na osi północ – południe było zapewne podyktowane obrysem starych fundamentów istniejącego tu najprawdopodobniej wcześniej XVI – wiecznego dworu. Poza tym rozplanowanie takie wymusił układ topograficzny wzgórza. (źr:M. Drężek-Wzgórze Zamkowe, http://www.jablonowo.freehost.pl)

zdjęcie grodziska autorstwa Marzanny Drężek pochodzi ze strony: http://www.jablonowo.scholaris.pl

Jako, że brak "żelaznych" materiałów mówiacych o zamku i grodzie w Jabłonowie, do tego czasu obiekt ten będzie figurowal w grodziskach.