Mogilno

carrollus Wysłany: 30 Sty 2016 23:19

Kościół św. Jakuba.

Faza I – romański, zbudowany z ciosanych głazów eratycznych w III ćw. XI wieku, był trójnawową bazyliką filarową. Od wschodu zakończony został kwadratowym prezbiterium zamkniętym apsydą, którą flankowały dwie apsydiole – zamknięcia pseudotranseptu. Partię zachodnią tworzyła wieża wtopiona w korpus nawowy oraz znajdujące się po jej bokach aneksy. Wejścia do kościoła znajdowały się prawdopodobnie w zachodnich przęsłach naw bocznych. W kościele znajdowały się dwie krypty. Jedna pod prezbiterium, początkowo o podziale kolumnowym (o czym świadczą wtórnie użyte w murach bazy kolumn), a druga pod wieżą zachodnią. Prezbiterium było początkowo sklepione i wyniesione ponad poziom posadzki o ok. 2,5 metra, a krypta pod nim była na tyle płytko zagłębiona w ziemi, że doświetlały ją 3 okienka. Dostęp ułatwiały zaś biegnące z nawy schody. W krypcie odkryto relikty stipesu ołtarza, a w zachodniej ścianie 3 nisze. Boczne zostały w 1913 roku przebite i w ten sposób powstał korytarz łączący obie krypty. Krypta zachodnia, kwadratowa, sklepiona krzyżowo na centralnym filarze i gurtach z wejściem wiodącym klatką schodową umieszczoną w nawie południowej. W kościele funkcjonowała prawdopodobnie empora zachodnia.

Z tej budowli do naszych czasów najlepiej zachowała się część wschodnia z prezbiterium i absydą, gdzie mury dochodzą do wys. 9 metrów oraz krypty. Nawy boczne zachowane do ok. 3,5-4 metrów, podobnie wieża. Relikty pseudotranseptu czytelne jedynie na poziomie fundamentów. W ścianach prezbiterium okna oraz wsporniki po nieistniejącym sklepieniu. Zachowane są także 3 okna krypty (jedno widoczne tylko wewnątrz kościoła) oraz 2 filary. W świetnym stanie zachowały się także klatki schodowe do krypt i same krypty z tym, że krypta wschodnia uległa znacznemu przekształceniu jeszcze w XIII wieku.

Faza II – romański, zbudowany z cegły w układzie wendyjskim w II ćw. XIII wieku. Po zniszczeniach z około 1230 roku nadbudowano prezbiterium w cegle oraz przekształcono kryptę wschodnią obniżając ją i likwidując pierwotne sklepienie. Z tej fazy najbardziej czytelnym elementem jest fryz arkadowy oraz okna w murach nadbudowanego prezbiterium. Wendyjski układ cegieł występuje też w fasadzie zachodniej, ale nie mam danych, czy jest to element, który można łączyć z tą fazą. Podobnie rzecz się tyczy portalu do krużganków klasztornych, wg przewodnika ostatnio odkrytego.

Od południa do kościoła przylegał trójskrzydłowy klasztor wzniesiony prawdopodobnie na przełomie XII i XIII wieku z ciosów eratycznych. W czasie ostatnich badań odkryto jego relikty na poziomie piwnic i piec hypokaustyczny. Relikty te są zakonserwowane, ale oficjalnie poza trasą „normalnego” zwiedzania. Na wirydarzu XI wieczna studnia.

A teraz jak wygląda zwiedzanie. Po polsku. Na stronie internetowej żadnych konkretów, a kościół oczywiście jest zamknięty. Wysyłam więc mejla z zapytaniem i dość szybko otrzymuję namiary na przewodnika. Umawiam się z nim kilka dni wcześniej i po przybyciu na miejsce zaczynamy zwiedzanie. Pan jest bardzo sympatyczny i pomocny, nie robi też żadnych problemów z robieniem zdjęć. Nie ma też oficjalnego cennika, dajemy więc „co łaska”. W czasie miło spędzonych ponad 2 godzin w obiekcie dowiaduję się, że dzięki takiej a nie innej polityce, w tygodniu poprzedzającym moją wizytę, obiekt zwiedzały 2 (dwie) osoby. (fot. lipiec 2015)

Widok ogólny

Północna ściana prezbiterium z widocznymi oknami fazy I i II

Apsyda

Fundamenty zakończenia północnego ramienia pseudotranseptu i romańskie okienko krypty wschodniej

Relikty północnego ramienia pseudotranseptu. W progu portalu podobno jest wtórnie użyta baza z krypty wschodniej (prawy dolny róg?). Jak ktoś będzie, niech zrobi dokładniejsze zdjęcie.

Ściana zachodnia z rozetą

Kościół od południa, widoczne mury romańskie i ceglana XIII-wieczna nadbudowa prezbiterium z oknem i reliktem drugiego okna.

Romańskie mury w partii zachodniej

Okno XI wieczne u dołu i XIII wieczne u góry

Fryz arkadowy apsydy

Okienko wschodnie krypty

Wchodzimy do środka. Widok ku wschodowi

I ku zachodowi na arkadę podemporową

Kruchta zachodnia – relikt pierwotnej wieży

Nawa południowa. Widoczny fragment murów romańskich

Wsporniki sklepienia w prezbiterium

Południowa ściana prezbiterium

Jedyne oryginalne filary

Kolejne okno w krypcie wschodniej

Zejście do krypty wschodniej

Krypta wschodnia

Zachodnia ściana krypty

Krypta zachodnia

Pierwotne zejście do krypty zachodniej

Portal na krużganki

Fragmenty murów w klasztorze

I te odsłonięte i zakonserwowane w klasztornych piwnicach

Ciąg dalszy

I taka piwniczka

Po prawej pomieszczenie z piecem

A w nim taki oto murek

Jest też piec

A na koniec studnia