Wielki Mur Gorgański

Wielki Mur Gorgański – budowla obronna w północno-wschodnim Iranie o długości do 200 km. Drugi co do długości mur obronny na świecie po Wielkim Murze Chińskim. Wznosi się od wybrzeża Morza Kaspijskiego, omija od północy miasto Gonbade Kavous, po czym ciągnie się na północny zachód i kończy w górach Pishkamar.

Mur powstał w czasach istnienia państwa Partów (248 p.n.e. – 224 n.e.). Jego celem było powstrzymywanie najazdów stepowych koczowników z Azji Środkowej. Używany był jednak także w odrodzonym imperium perskim pod rządami dynastii Sasanidów. Wzniesiony z cegieł miał 6-10 metrów szerokości. Był wzmocniony fortami na planie kwadratu odległymi od siebie od 10 do 50 km. Do dziś znana jest lokalizacja 16 z nich.

Został odkryty w latach 70. XX wieku przez archeologów irańskich i brytyjskich. Ze względu na budowę zapory wodnej Golestan archeologowie mieli ponownie okazję przebadać resztki muru w 1999 roku. W miejscu przecięcia kanału irygacyjnego prowadzonego od zapory i muru odsłonięto jego fragmenty.

Czasami błędnie zwany po arabsku: باب الابواب, – Sadd-i-Iskandar, tj. zapora Aleksandra Wielkiego. W innych tekstach historycznych określany był także jako: zapora Anushirvân, zapora Firuz oraz Qazal Al'an.

plan muru

mur na archiwalnych zdjęciach

pozostałości muru obecnie