Nowe Miasto

wieś w powiecie płońskim, w gminie Nowe Miasto

Grodzisko - pozostałość po wczesnośredniowiecznym grodzie na którym później powstał dwór książęcy, położone jest na prawej krawędzi doliny rzeki Płonki, przy wylocie drogi do Nowego Miasta (ul. 19 Stycznia). W typie nizinnym o narysie owalu. Istnienie grodu książęcego poświadczone 1155 w akcie Bolesława Kędzierzawego. Na początku nazywało się ono Nowe Sioło, następnie Nowemiasto. Nowe Miasto było lokowane w XIV wieku, o czym świadczy wzmianka z 1398 roku "jest to miasto książęce, stolica powiatu sądowego ziemi zakroczymskiej". Od 1975 prowadzone prace wykopaliskowe, potwierdzające funkcjonowanie grodu od w. XI XII, otoczonego wałem konstrukcji przekładkowej drewniano-kamiennej, z tego czasu ślady budowli drewnianej, słupowej, znacznych rozmiarów oraz chałup plecionkowych. Gród funkcjonował nadal w. XIII-XIV, z tego czasu fundamenty kamienne dworu książęcego będącego siedzibą książąt mazowieckich. W warstwie tego okresu odnaleziona m.in. plakieta miedziana(pierwotnie dekoracja krzyża) późnoromańska 2 tercja w. XIII, grawerowana i ryta, pierwotnie emaliowana, zapewne wyrób limuzyjski, z symbolem św. Jana Ewangelisty (fig.189) (przeznaczona do zbiorów Muzeum Regionalnego w Płońsku). W 1644 roku przebywała w miejscowym zamku Ludwika Maria Gonzaga, późniejsza żona króla Władysława IV. Miasto i dwór (w niektórych źródłach określany jako zamek) zostało zniszczone w czasie potopu szwedzkiego.

krótka historia z innego źródła:
Na początku nazywało się ono Nowe Sioło, następnie Nowemiasto, dopiero później Nowe Miasto. Prawdopodobnie istniał tu gród otoczony fosą. Później stanął zamek będący siedzibą książąt mazowieckich. Nowe Miasto było lokowane w XIV wieku, o czym świadczy wzmianka z 1398 roku "jest to miasto książęce, stolica powiatu sądowego ziemi zakroczymskiej". W 1386 roku zostaje tu erygowana parafia. Obecny kościół został zbudowany około 1471 roku. Książę Janusz I obdarzył w 1420 roku miejscowość prawem miejskim chełmińskim i nadał mu nazwę Nowe Miasto oraz ustanowił przywileje na prowadzenie wagi i postrzygalni sukna. Herb Nowego Miasta wyglądał następująco: na tarczy o niebieskim tle widniała postać św. Jana Chrzciciela trzymającego na ręku Baranka Bożego, w kole z chorągiewką. Nowe Miasto było ważnym węzłem drogowym o czym świadczyło osiem gościńców wychodzących w różnych kierunkach. Odbywały się tu co czwartek słynne targi oraz jarmarki. O zamożności miasta świadczą protokoły z odbytych lustracji np. lustracja z 1564/1565 stwierdza, że było tu 65 ogrodów, 274 domy, kościół murowany, plebania, szpital, łaźnia, postrzygalnia, waga, dwa młyny, 13 piwowarów i 20 pędzących gorzałkę. Największy rozkwit miasta przypada na XVI wiek. W 1644 roku przebywała w miejscowym zamku Ludwika Maria Gonzaga, późniejsza żona króla Władysława IV. Po ogromnych zniszczeniach jakich dokonali Szwedzi w latach 1655-1660 miasto się wyludniło. Później walki francusko-rosyjskie na tym terenie (grudzień 1806 r.), jak również oba powstania w XIX wieku przyczyniają się do dalszej stagnacji miasta.
Po dworze pozostał kopiec w południowo-wschodniej części osady.

jeszcze jedna wzmianka ze strony: http://www.zamki-mazowsza.turystyka.net

Powstał tu dwór obronny (być może jako drewniany dwór na kopcu), wzniesiony prawdopodobnie na przełomie XIV/XV w. Zniszczony wraz z całym miastem w czasie wojen szwedzkich, napewno funkcjonował jeszcze w 1645 roku. Obecnie pozostał po nim kopiec ziemny w południowo-wschodniej części osady.

Sądzę, że obiekt nie był jednak klasycznym dworem obronnym i był to wspomniany w powyższym przypisie dwór na kopcu. Dlatego obiekt przenoszę do grodzisk.