Grójec

miasto w powiecie grójeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grójec

Tekst poniższy stanowi fragment książki Andrzeja Zygmunta Roli-Stężyckiego pt. "Grójeckim traktem" wydanej w 1992 r.

Zaczątkiem osady było prawdopodobnie grodzisko, na którym dziś usytuowany jest miejscowy kościół parafialny położony nad Molnicą i jej rozlewiskami. Wody tej sporej wówczas rzeki, podmywały wzgórze grodowe od strony północnej, natomiast strony południowej broniły nieprzebyte bagna, których pozostałości znać było w końcu XIX wieku na terenach położonych między wsią Kępina a dzisiejszą ulicą Jana Pawła II (dawniej 22 Lipca). Obszar ten zwany był w różnych okresach Przepiorą, Kabojką lub Cyganówką, jako że ci ostatni szczególnie sobie upodobali tę dzielnicę na taborowe obozowiska.
Zachodnich rubieży grodu strzegły usytuowane wśród kilku wzgórz bagniska, dziś jeszcze nawet zwane Chrapami. Podgrodzie wdzierające się w owe mokradła nazywano do niedawna jeszcze Włodarszczyzną, zwane tak od nazwiska późniejszego właściciela tych terenów. Najłatwiej dostępną była strona wschodnia, ta właśnie którą biegł trakt do Czerska.
W wieku XI wzniesiono na wzgórzu grodowym drewniany kościół i wówczas osada, zwana Grodźcem, stała się jednym z największych ośrodków władzy książęcej na południowym Mazowszu.
Dodać należy, że dokumenty z roku 1234 poświadczają bytność w kasztelańskim Grójcu samego księcia Konrada l, który przybył tu na spotkanie z prepozytem kościoła kolegiackiego, wspomnianym ' wyżej Przedpełkiem (Pulko). Niestety, nie wiadomo pod jakim wezwaniem znajdował się wówczas grójecki kościół.
(...)
Przypuszcza się, że lokalizacja grójeckiego grodziska a następnie kościoła wybrana była świadomie w miejscu prawdopodobnie dawnego kultu pogańskiego, jako że tereny wokół tego miejsca były gęsto zasiedlone już od wczesnego średniowiecza i grupowały się wzdłuż licznie płynących tu rzek (Kraska, Czarna, Jeziorka). Musiał to być dość ważny ośrodek, skoro tu właśnie lokalizuje się wspomniany już archidiakonat, przeniesiony tu prawdopodobnie z Rokitna pod Błoniem.
Nie tylko kwestie polityczne zadecydowały o tym wyborze. Grodzisko położone było korzystnie wśród omawianych już rozlewisk i bagnisk Molnicy oraz posiadało doskonałe źródła wody pitnej umiejscowione w zboczach góry grodowej, zwane i dziś jeszcze Stokami. Można więc przyjąć, że Grójec (Grodziec), w stosunku do Czerska i innych grodów okolicznych był ośrodkiem znacznie ważniejszym i kto wie czy nie o wcześniejszej od nich metryce. Do połowy wieku XIII pełni funkcje nadrzędne w organizacji państwowej i kościelnej. Prawdopodobną przyczyną przeniesienia ośrodka władzy z Grójca do Czerska, było umiejscowienie tam przeprawy wiślanej na wspomnianym trakcie handlowym Ruś-Pomorze i konieczność ufortyfikowania tej rubieży przed częstymi najazdami Prusów czy Litwinów

Gród kasztelański istniał w wiekach XI-XIII. Następnie został przeniesiony około 1250 do Czerska.