Grodziszcze k/Stoszowic

wieś w powiecie ząbkowickim w gminie Stoszowice

Obiekt znajduje się w centrum wsi, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, na terenie sprzyjającym lokalizacji dworu otoczonego nawodnioną fosą. Możliwe, że już przed końcem XV wieku istniała tu jakaś forma siedziby folwarku. Wokół obiektu znajdował się folwark oraz przynajmniej od XIX w. założenie parkowe. Obecnie budynek znajduje się w stanie trwałej ruiny: pozbawiony jest dachu i stropów, a zachowane mury zewnętrzne sięgają pełnej wysokości. Piwnice są częściowo zawalone.

Ruiny obecnie widocznego dworu nie były dotąd przedmiotem szczegółowych badań architektonicznych i nie posiadają również dokumentacji inwentaryzacyjnej. Do dziś nie zachowały się żadne elementy detalu architektonicznego, które pozwalałyby na jednoznaczną identyfikację wcześniejszych faz budowy, co utrudnia pełne rozpoznanie jego historii budowlanej.

Obiekt murowany został wzniesiony najwcześniej na przełomie XV i XVI wieku, przy użyciu kamienia łamanego i cegły. Do fazy późnorenesansowej mogło należeć pomieszczenie parterowe sklepione kolebkowo z lunetami, ze starannie opracowanymi szwami i portalem o cechach gotyckich, zachowane jeszcze w latach 70. XX w. Zgodnie z dokumentacją konserwatorską zespołu parkowego, na zewnątrz znajdował się portal późnorenesansowy z kolumnami w porządku toskańskim i zdobionymi trzonami (Ciaciura i in. 1979). Najprawdopodobniej w XVII wieku dwór przekształcono w założenie trójskrzydłowe, półtoratraktowe, podpiwniczone, z piwnicami sklepionymi kolebkowo. Elewacja frontowa była zwrócona na południe, w stronę dziedzińca gospodarczego.

Na rycinie Wernera z drugiej połowy XVIII wieku przedstawiono budynek jako dwukondygnacyjny, podpiwniczony. W obu skrzydłach widocznych na ilustracji pięcioosiowy, z wysokim dachem krytym czerwoną dachówką, z lukarnami. Dwór otaczała nawodniona fosa. Górna kondygnacja była wykonana w technice ryglowej (szachulcowej), jednak w XVIII lub XX wieku została zastąpiona konstrukcją murowaną. W tym samym okresie obiekt rozbudowano: przedłużono skrzydło zachodnie na północ, uzyskując elewację jedenastoosiową. Od strony północnej dobudowano ćwierćcylindryczny aneks mieszczący klatkę schodową.

Obecnie obiekt ma wymiary 39,9 × 35,4 m, z czego krótsze skrzydło wschodnie ma długość 25,5 m. Szerokość obu skrzydeł to 11,95 m. Mury wzniesiono częściowo z cegły, częściowo z łamanego kamienia. Brak zachowanych elementów detalu, takich jak portale i opaski okienne.

dwór na rycinie Wernera

dwór na litografii Dunckera

na Messtichblatt

źr:

Dagmara Adamska, Maria Legut‑Pintal, Grodziszcze (gm. Stoszowice), dwór Pogorzelów (ruina), Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [ https://zamki.pwr.edu.pl/grodziszcze-gm-stoszowice-dwor-pogorzelow-ruina/ ]. Licencja: CC BY‑NC 4.0 [ https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ ]. Data dostępu: 30.07.2025.