Przemyśl - rotunda św. Mikołaja

Marcin600 Wysłany: 25 Maj 2020 9:40 

Dodaję 2 widoczki tego, co można zobaczyć na zewnątrz: przy południowej ścianie prezbiterium katedry zaznaczono zarys nawy romańskiej rotundy - czyli klasyczna "rekonstrukcja chodnikowa", ale daje obraz sytuacji...
Zdjęcia z 2014 r.

Zmiany, zmiany, zmiany - na lepsze!
W podziemiach przemyskiej archikatedry już odsłonięto i udostępniono do zwiedzania niemal całą rotundę, łącznie z jej wnętrzem. Pełen zarys wnętrza wraz ze środkowym okręgiem fundamentowym i apsydą, spore partie murów zewnętrznych i głowica romańskiej kolumienki.

Wygodne chodniki, dobre oświetlenie (nie "klubowe"!), pełna swoboda zwiedzania. Można wszędzie wchodzić i fotografować do woli!

Obecnie to chyba jeden z najlepszych w naszym kraju, niemal wzorcowych przykładów udostępnienia społeczeństwu "trudnego lokalizacyjnie" zabytkowego obiektu, o ogromnym znaczeniu historycznym i architektonicznym. Chciałoby się, oj chciało bardzo, żeby tak było u nas w innych miejscach... [Może przydałyby się tylko jakieś tablice objaśniające, ale to sprawa do uzupełnienia.] Po fatalnych doświadczeniach z wielu krajowych lokalizacji jestem niemal zszokowany tak dobrym podejściem do sprawy!

Brawo dla włodarzy przemyskiej archikatedry i twórców tego projektu! Naprawdę warto to zobaczyć!

Aktualne informacje o godzinach otwarcia krypt dla zwiedzających (zejście po prawej stronie przedsionka w głównym wejściu do kościoła) można sprawdzić tu: https://archikatedra.przemyska.pl
W kwietniu br. były to dni powszednie, w godz. 10-16.

Moje zdjęcia z wizyty w kwietniu 2023 r.

Tablica przemian katedry przemyskiej (w wejściu do podziemi) - rotunda jako pierwsza katedra

Domniemana druga, drewniana katedra (sylweta hipotetyczna)

Ciekawostka: cerkiew Wołodara z XII w. na zamku (brak tu takiego opisu) w roli trzeciej katedry - po przekazaniu katolikom w 1412 przez Jagiełłę

Makieta rotundy ustawiona we wnętrzu jej apsydy. Od północy.

Od zachodu (portal - rekonstrukcja hipotetyczna)

Rzut rotundy na tle gotyckiego prezbiterium katedry

Przekrój - widać emporę kolumnową na środkowym okręgu fundamentowym

Wschodnie zakończenie krypt (pod prezbiterium katedry). W głębi, za pozostałościami gotyckich krypt, zachodni mur nawy rotundy

Zewnętrzny, zachodni mur nawy

Po lewej apsyda, po prawej w głębi nawa - mury zewnętrzne od północnego wschodu

Pólnocno-wschodni, zewnętrzny mur nawy

Wątek zewnętrznego muru nawy

Północno-wschodni, zewnętrzny mur apsydy

Wątek zewnętrznego muru apsydy

Północny styk apsydy i nawy od zewnątrz

Ujęcie pod schodami

Zbliżenie styku apsydy i nawy

Marcin600 Wysłany: 26 Kwi 2023 0:53 

Wnętrze rotundy, kwiecień 2023.

Po lewej zewnetrzny mur nawy rotundy od strony wnętrza, po prawej wewnętrzny pierścień fundamentu empory. Widok "od dołu" - od obecnego wejścia do rotundy

Widok z poziomu wnętrza nawy

Wnętrze obejścia - okrężnej nawy pod emporą

Wątek wewnętrznej strony muru nawy

Wewnętrzny pierścień - zapewne fundament empory kolumnowej. Widok "od dołu"

Wewnętrzny pierścień fundamentowy z poziomu obejścia

Środek wewnetrznego piercienia - właściwe wnętrze niewielkiej nawy

Wątek wewnętrznego pierścienia fundamentowego

Widok na apsydę (w głębi) z wnętrza nawy

Po lewej wewnętrzny pierścień fundamentowy, w głębi wnetrze nawy, po prawej wnętrze apsydy

Północny styk nawy i apsydy od strony wnętrza

Apsyda

Wnętrze apsydy z makietą rotundy

Wątek wewnętrznego muru apsydy

Południowy styk apsydy i nawy rotundy, od strony wnętrza

Południowy mur apsydy wewnątrz gotyckich murów katedry

Na pierwszym planie mury rotundy, w głębi poudniowy mur gotyckiego prezbiterium katedry

Fundament południowej ściany prezbiterium gotyckiej katedry - zapewne wtórnie użyte ciosy romańskie (? z cerkwi Wołodara?)

Marcin600 Wysłany: 26 Kwi 2023 1:16 

W kryptach, przed wejściem do rotundy, po prawej stronie jest eksponowana ładna głowica kolumienki.
Niestety brak jakiegokolwiek opisu, ale jest to typowo romańska głowica kostkowa z zaznaczonymi pasowo półkolistymi tarczami oraz schodkowym impostem. Sądząc po jej stanie pochodzi z wykopalisk pod katedrą i pewnie była gdzieś wtórnie wmurowana (trochę obtłuczona). Możliwości są tylko dwie: albo pochodzi z rotundy albo z zamkowej cerkwi Wołodara. Mogła być np. częścią portalu lub... (to tylko moje spekulacje).

Jeśli ktoś coś wie na jej temat, proszę o info.

Zdjęcia - kwiecień 2023.

Warto chyba dodać, a teraz dopiero to zobaczyłem, że udostępnienie rotundy to projekt Unii Europejskiej: https://archikatedra.przemyska.pl/projekty/projekty-ue/

Nazwa: „Odtworzenie i udostępnienie zabytkowej Rotundy przy Bazylice Archikatedralnej oraz renowacja i odnowienie obiektu Bazyliki”

"Rezultatem projektu będzie wzrost liczby osób odwiedzających wynikający przede wszystkim z faktu udostępnienia nowego obiektu – Rotundy św. Mikołaja, jako nowej atrakcji turystycznej regionu. Będzie to pierwszy taki obiekt z epoki wczesno romańskiej, udostępniony dla turystów w województwie podkarpackim."

"Cele projektu:
- remont elewacji zewnętrznej Bazyliki Archikatedralnej,
- odtworzenie, zabezpieczenie oraz udostępnienie zabytkowej rotundy,
- konserwacja zabytków ruchomych,
- przygotowanie ekspozycji historycznej."

"Wartość projektu: 3 255 691,50 PLN
Dofinansowanie z UE: 2 757 562,34 PLN"

Ciekawe są tu 2 wnioski:
1. Unia Europejska sfinansowała 85% projektu.
2. Ma być przygotowana "Ekspozycja historyczna" - czyli jest nadzieja, że w podziemiach pojawią sie jakieś tablice informacyjne, plany, opisy itp. itd. Ale kiedy?

------------------------------

A propos głowicy kolumny znalazłem opracowanie Zabytek zadbany A.D. 2020. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2020. Tekst: Joanna Piotrowska - https://ksiegarnia.nid.pl/wp-content/uploads/2022/08/Zabytek-Zadbany-2020.pdf - omawiające wyniki 45. edycji ogólnopolskiego konkursu Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany”.

W nim na str. 38 jest krótki artykuł pt. Wyróżnienie: rotunda Świętego Mikołaja w podziemiach bazyliki archikatedralnej w Przemyślu.

Zdjęcie nr 18 w tym artykule przedstawia rzeczoną głowicę, a podpis do zdjęcia brzmi: „Romański kapitel kostkowy wymontowany w 2017 r. z fundamentu katedry gotyckiej, uważany za relikt konstrukcji wsparcia empory”.

W samym króciutkim tekście nie ma jednak wzmianki o głowicy, brak też wykazu literatury - czyżby głowica nie została jeszcze opublikowana (?).

A propos ciosów rozbiórkowych w fundamentach prezbiterium (widoczne na moich 2 zdjęciach), podpis do zdjęcia nr 14 mówi: „Sąsiadujący z apsydą fundament katedry gotyckiej murowany z ciosów rozbiórkowych rotundy.” Zatem uważa się je za pochodzące ze ścian rotundy.

EDIT: a tutaj: https://przemyska.pl/2018/10/20/przemysl-sympozjum-nt-zabytkowej-rotundy-sw-mikolaja/ na zdjęciach z „sympozjum”/uroczystości w podziemiach archikatedry w dn. 20.10.2018, z udziałem prof. Zbigniewa Pianowskiego i sporej grupki oficjeli świeckich i duchownych, widać romańską głowicę zasłoniętą suknem, a następnie uroczyście odsłanianą - zdj. drugie od lewej w dolnym rzędzie [niestety linki do wygłoszonych wówczas referatów już nie działają]...

carrollus Wysłany: 12 Wrz 2023 23:20 

Kto może to niech jedzie sobie to miejsce zobaczyć, bo mam przeczucie, że jak tylko minie 5 lat, to pójdzie to pod klucz. Przed wejściem stoi pan i nakłania, żeby nie powiedzieć wymusza "co łaska" za wstęp, trzeba się też wpisać do specjalnego zeszytu (sic!). Przez ponad godzinę mojego tam pobytu w środku wakacji nikt się nie przewinął. Mimo wszystko, patrząc na moje zdjęcia sprzed ponad 10 lat i to jak się to miejsce zmieniło cieszę się, że tego dożyłem.