Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Gdanisko (dansker, danzker) – jeden z elementów architektonicznych średniowiecznych przede wszystkim krzyżackich zamków warownych, występujący w formie wykusza lub baszty usytuowanej na zewnątrz linii murów obronnych i połączonej z zamkiem krytym, biegnącym na wysokości pierwszego piętra, przejściem mostowym (gankiem). Ganek, określany też galerią, miał formę krytego przejścia wspartego na arkadach). Gdanisko pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).
Gdanisko budowano tak, by wszystkie nieczystości ze znajdujących się w nim szaletów spadały do fosy. Było włączone w system obronny zamku, w niektórych przypadkach spełniając rolę dodatkowej wieży, wysuniętej przed obwód obronny i wspomagającej obronę ze strony najbardziej wystawionej na atak.
Zachowane gdaniska znajdują się np. na zamkach w Malborku, Kwidzynie (najdłuższe w Europie), Gniewie, Toruniu (jedyna część zamku zachowana w całości), Kowalewie Pomorskim (zachowany fragment). Ciekawym rozwiązaniem był sposób oznaczenia drogi do gdaniska na zamku malborskim. Kierunek wskazywały tam swoimi ogonami rzeźby diabełki.
Sporną kwestią jest etymologia nazwy wieży. Niektórzy uważają, jakoby nazwa była próbą poniżenia dobrego imienia Gdańska, które to miasto wielokrotnie sprawiało kłopoty i buntowało się przeciwko Krzyżakom. Inna teoria mówi o wpływach języka pruskiego, w którym dansk miało oznaczać "mokry, wilgotny".
Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 38.
Marek Szajerka Wysłany: 27 Lis 2010 0:19
W 2007 r. do spisu zachowanych gdanisk weszło gdanisko Bramy Zamkowej przedzamcza w Grudziądzu. Wchodziło on w składu kompleksu mieszkalnego kurii kanoników chełmińskich. Po przekazaniu zabudowań kurii jezuitom służyło kolegium jezuickiemu. W 1910 r. zostało przebudowane na szalet publiczny. Jest to jedyne zachowane gdanisko, które od średniowiecza pełni swoją funkcję sanitarną. W średniowieczu w Grudziądzu od strony Wisły były w równej odległości, ok. 200 m trzy gdaniska, przy Bramie Wodnej, Bramie Zamkowej przedzamcza oraz na przedłużeniu skrzydła południowego zamku wysokiego.
Tak usytuowane gdaniska pozwalały kontrolować przedpole w razie ataku, przy donośności łuku średniowiecznego na odległość ok. 200 m.
Plan przebudowy gdaniska z 1910 r. AP w Toruniu.
To przebudowane w 1910 r. gdanisko runęło na przełomie lat 70/80 XX w.
http://www.grudziadz.net.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=630&Itemid=46
Brama Zamkowa przedzamcza z gdaniskiem. Link do artykułu z 2005 r. Nic nie stracił na aktualności.
Literatura:
Marek Szajerka, Średniowieczne baszty ustępowe w panoramie miasta Grudziądza ze szczególnym uwzględnieniem pierwotnego przeznaczenia spichrzy nr 49-51. Rocznik Grudziądzki, T.17:2007, s.53-75.
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
