Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
 
 FAQFAQ   SzukajSzukaj   UżytkownicyUżytkownicy   GrupyGrupy   RejestracjaRejestracja 
 ProfilProfil   Zaloguj się, by sprawdzić wiadomościZaloguj się, by sprawdzić wiadomości   ZalogujZaloguj 

Gdańsk - Oliwa, kościół pocysterski - od 1186 r.

 
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Architektura romańska - Polska -> Pomorskie
Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat  
Autor Wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Sro Cze 01, 2022 10:05 pm    Temat postu: Gdańsk - Oliwa, kościół pocysterski - od 1186 r. Odpowiedz z cytatem

Kościół pocysterski w Oliwie jest, obok „piwnicy romańskiej” i fundamentów kościoła św. Mikołaja w Gdańsku oraz przedromańskich fundamentów bazyliki w Kałdusie i pozostałości w Grudziądzu (opisywanych na tym forum przez Pana Marka Szajerkę), jedyną budowlą romańską w tej części Polski (Pomorze Gdańskie i przyległości). Na polskim wybrzeżu najbliższe obiekty romańskie znajdują się dopiero 250 km na zachód od Oliwy, w Kamieniu Pomorskim, Kołbaczu i inne w okolicach Szczecina. Stąd ogromne znaczenie tego zabytku.

Kościół oliwski budowano w wielu etapach, od końca XII/początku XIII w., przez cały wiek XIII i XIV, rozbudowywano i przebudowywano wraz z klasztorem w dobie gotyku, renesansu, baroku itd. Zachowało się sporo imponujących elementów romańskich: arkady i półkolumny z głowicami i bazami, szczyty, fryzy arkadkowe, portale i in.

Najbardziej szczegółowe analizy obiektu przedstawił w swych licznych opracowaniach profesor Aleksander Piwek z Politechniki Gdańskiej (np. monografia: Piwek A. 2006. Architektura kościoła pocysterskiego w Oliwie od XII do XX wieku. Bernardinum, Pelplin). Kościół analizował też Leszek Wetesko, Jerzy Stankiewicz i inni badacze.

1186 - fundacja klasztoru
1186-1226 - pierwsze oratorium / prezbiterium - romańskie
1226-1234 - południowe ramię transeptu z ozdobnym szczytem i fryzem z przenikających się arkadek - romańskie
po 1242 r. - północny szczyt prezbiterium z czworolistną blendą, portal, fryz arkadkowy - póżnoromańsko-wczesnogotyckie
1245-1275 - 6 kaplic przy ramionach transeptu, skrzyżowanie, 4 wschodnie arkady naw bocznych, fryz arkadkowy nawy, głowice i bazy pókolumn, 1 zachowane sklepienie nawy południowej - późnoromańsko-wczesnogotyckie
1275-1300 - 2 kolejne arkady naw bocznych (naśladujące wcześniejsze), pierwsze przedłużenie prezbiterium - wczesnogotyckie
1350 - obecne gotyckie prezbiterium z obejściem
1350-1355 - gotyckie krużganki klasztorne
od XV w. - obecne późnogotyckie sklepienia nawy i kolejne przebudowy i rozbudowy kościoła i klasztoru



Ostatnio zmieniony przez Marcin600 dnia Czw Cze 02, 2022 1:13 am, w całości zmieniany 2 razy
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Sro Cze 01, 2022 10:32 pm    Temat postu: Najstarsze romańskie oratorium - między 1186 a 1226 r. Odpowiedz z cytatem

Najstarszym elementem oliwskiego kościoła jest romańskie oratorium/prezbiterium z końca XII lub początku XIII w. Część badaczy (m.in. Piwek) uważa, że był to samodzielny, niewielki, pierwszy kościół, inni (m.in. Świechowski) - że jedynie prezbiterium planowanego większego kościoła, zamknięte prowizoryczną ścianą z powodu przerwy w budowie.
Obiekt powstał pomiędzy 1186 a 1226 r. Był to nieduży prostokątny budynek zajmujący 2 zachodnie przęsła obecnego prezbiterium, z klatką schodową w południowo-zachodnim narożniku, być może zakończony od wschodu półkolistą apsydą. Został wchłonięty przez późniejsze rozbudowy.
Ceglane, zewnętrzne mury oratorium w wątku wendyjskim są widoczne w dolnych częściach ścian gotyckiego obejścia obecnego prezbiterium: od strony północnej - wraz z cokołem oraz od strony południowej - wraz z romańskimi otworami. Od strony wnętrza prezbiterium na jego południowej ścianie widać też pozostałość sklepienia.

Moje zdjęcia z kwietnia 2022 r.

Starsza koncepcja - obecnie datowanie faz jest nieznacznie "odmłodzone"


Lokalizacja pozostałości oratorium


Jedna z prób rekonstrukcji wyglądu oratorium


Północna ściana zewnętrzna oratorium - widoczna w północnym obejściu prezbiterium


Ceglany wątek ściany


Romański cokół






Południowa zewnętrzna ściana oratorium - widoczna w południowym obejściu prezbiterium. Otwory romańskie










Wnętrze oratorium - obecnie zachodnia część prezbiterium. U góry po prawej widoczna pozostałość oryginalnego sklepienia


Ostatnio zmieniony przez Marcin600 dnia Sro Cze 01, 2022 11:21 pm, w całości zmieniany 1 raz
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Sro Cze 01, 2022 11:18 pm    Temat postu: Południowe ramię transeptu z ozdobnym szczytem 1226-1234 r. Odpowiedz z cytatem

Południowe ramię transeptu z ozdobnym szczytem powstało w latach 1226-1234, jako drugi po oratorium element romańskiego kościoła.

Na bocznych ścianach zachował się romański fryz z przenikających się arkadek.
Ozdobny romański szczyt jest bardzo ciekawy i rzadki w Polsce (w katedrze w Kamieniu Pomorskim zachował się lepiej, ale nieco odmiennie rozwiązany). Pierwotnie składał się z pionowych ceglanych półwałków zakończonych arkadkami. Rozdzielały one pola ozdobnie, ukośnie ułożonych cegieł w różnych wariantach wątku tzw. opus spicatum ("w jodełkę"). Szczyt był rozbudowywany, wałki uległy silnemu zniszczeniu - obecnie fragmenty główek ich ukruszonych cegieł kryją tynkowane płaskie pasy, ale układ sie zachował wraz z dużymi powierzchniami ozdobnych wątków ściany.
Szczyt przebadał i opisał prof. Aleksander Piwek:
A. Piwek. 2014. Średniowieczny szczyt południowej części transeptu kościoła pocysterskiego w Oliwie. [w:] T. Janiak, D. Stryniak. Średniowieczna architektura sakralna w Polsce w świetle najnowszych badań. MPPP, Gniezno 2014.
Z cytowanej pracy pochodzą rysunki szczytu.
Moje zdjęcia z kwietnia 2022 r. Szczyt widać od strony Parku Oliwskiego lub z dawnego ogrodu klasztornego. Ten interesujący romański obiekt jest stosunkowo mało znany.

Widok od południowego-wschodu, od strony Parku Oliwskiego






Romański fryz




Ozdobny romański szczyt
















Widoczny późniejszy ukośny odcisk dachu klasztoru


















Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Czw Cze 02, 2022 12:46 am    Temat postu: Północne ramię transeptu z póżnoromańskim szczytem - po 1242 Odpowiedz z cytatem

Północne ramię transeptu powtstało po 1242 r. jako trzeci element kościoła. Nosi cechy późnoromańskie, ale już z elementami wczesnogotyckimi. Zachował się ozdobny szczyt z czterolistną blendą, nigdyś wypełnioną rozetową dekoracją, obecnie słabo widoczne są w niej wyblakłe pozostałości późniejszego malowidła architektonicznego. Niżej znajdują sie 2 blendy czworokątne (lewa również ze słabo widoczna malowaną rozetą. W jednej z blend ostrołukowych widać późniejszy malowany herb. Ściana szczytowa posiada też oryginalny, obecnie zamurowany portal prowadzący na przykościelny cmentarz - tzw. bramę umarłych (porta mortuorum) o formie łagodnego ostrołuku, z wałkiem. Na bocznych ścianach zachował się późnoromański fryz arkadkowy oraz zamurowane wejścia do nieistniejących dziś kaplic.
Szczyt z czterolistną blendą badał i opisał prof. Aleksander Piwek:
A. Piwek. 2016. Szczyt północny transeptu dawnego kościoła pocysterskiego w Oliwie. [w] T. Janiak, D. Stryniak. Architektura Sakralna W początkach państwa Polskiego (X-XIII Wiek). MPPP, Gniezno 2016.
Z cytowanej pracy pochodzą rysunki szczytu.
Moje zdjęcia z kwietnia 2022 r.

Widok od północnego wschodu


Ukośne przypory są późniejsze




Późnoromański fryz arkadkowy




Zamurowana arkada kaplicy północno-wschodniej












Zamurowana arkada kaplicy północno-zachodniej




Późnoromański ozdobny szczyt










Późnoromańska blenda. Dolne ramię zrekonstruowane.


Słabo czytelne pozostałości malowidła architektonicznego


Brama umarłych - Porta mortuorum










blendy czworokątne




Wyblakłe pozostałości malowanej rozety




Późniejsze malowidło
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Czw Cze 16, 2022 6:18 pm    Temat postu: Wnętrze skrzyżowania i transeptu - 1234-1250 Odpowiedz z cytatem

Skrzyżowanie nawy i transeptu wraz z sześcioma kaplicami zbudowano w latach 1234-1250 w stylu późnoromańsko-wczesnogotyckim. Wiązkowe filary mają bazy i trapezowate głowice podobne do tych w Kołbaczu. Zachowały się ceglane arkady nieistniejących dziś 6 kaplic (od środka widać 4, ślady 2 pozostałych w północnym ramieniu transeptu widać tylko z zewnątrz) i północna arkada do nawy bocznej, o profilu ostrołukowym, ale ozdobione ładnymi romańskimi półkolumnami z profilowanymi głowicami i bazami. W narożnikach transeptu widać też służki pierwotnego, niższego sklepienia. Obecne sklepienia są późnogotyckie.
Moje zdjęcia z kwietnia 2022 r.

Plan wg A. Piwka. Zaznaczono nieistniejące dziś kaplice, z których pozostały arkady.


Widok w kierunku południowego ramienia transeptu


Widok w kierunku południowo-wschodnim. Głowie romańskie są pierwotne. Obecne sklepienie - późnogotyckie


Wiązkowy filar skrzyżowania - południowo-wschodni


Romańska baza filara


Romańskie, trapezowate głowice północno-wschodniego, wiązkowego filara skrzyżowania


Głowice północno-zachodniego filara


Głowice południowo-wschodniego filara


Północno-zachodni narożnik transeptu - służka pierwotnego sklepienia


Południowo-wschodni narożnik transeptu - służka pierwotnego sklepienia. Na lewo ślad po kaplicy


Półn. ramię transeptu - zachodnia arkada do nawy bocznej, z romańskimi półkolumnami












Półn. ramię transeptu - arkada dawnej kaplicy południowo-wschodniej, dziś wejście do obejścia prezbiterium


Głowica południowa - lekko uszkodzona przez montaż bramy


Połudn. ramię transeptu - arkady dawnyh bliźnich kaplic wschodnich. Północna to dziś wejście do obejścia prezbiterium, południowa - zamurowana.


Połudn. ramię transeptu - głowica arkady dawnej kaplicy północnej, uszkodzona przez montaż bramy do prezbiterium


Połudn. ramię transeptu - odsłonięte ościeże kaplicy południowo-zachodniej




Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Sob Lip 02, 2022 12:12 am    Temat postu: Oliwa - późnoromański korpus nawowy Odpowiedz z cytatem

Późnoromański korpus nawowy, składający się z 2 przęseł nawy głównej i odpowiadajacych im po 4 przęseł (arkad) naw bocznych północnej i południowej - licząc od wschodu, został zbudowany w latach 1245-1275.

Nawa południowa zachowała pierwotną szerokość i prawdopodobnie jedno ze sklepień - o prostokątnym profilu żeber (wg Świechowskiego) - pozostałe sklepienia przebudowano w gotyku.

Nawa północna została poszerzona i powtórnie zasklepiona w gotyku.

Zachowały się arkady ostrołukowe z późnoromańskimi półkolumnami o trapezowatych głowicach (zbliżone do tych w Kołbaczu) i bazach ze szponami oraz nieliczne półkolumny międzyprzęsłowe w nawie południowej.

Nawa główna zachowała też na zewnątrz 3 odcinki późnoromańskiego fryzu arkadkowego pomiędzy gotyckimi oknami (wygląda na restaurowany ?).

W latach 1275-1300, już w dobie gotyku, dobudowano od zachodu kolejne przęsło nawy głównej i po 2 przęsła naw bocznych stosując jednak formy późnoromańskie dość dokładnie naśladujące te wczesniejsze.

Moje zdjęcia z kwietnia 2022 r.



1_dsc07067.jpg
 Opis:
Arkady nawy północnej
 Rozmiar:  135.01 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

1_dsc07067.jpg



2_dsc07154.jpg
 Opis:
Dwie fazy rozbudowy
 Rozmiar:  144.19 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

2_dsc07154.jpg



3_DSC06973.JPG
 Opis:
Wnętrze nawy północnej - poszerzone i ponownie zasklepione w gotyku, z zachowaniem autentycznych arkad
 Rozmiar:  181.75 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

3_DSC06973.JPG



4_DSC07126.JPG
 Opis:
Późnoromańska arkada międzynawowa
 Rozmiar:  177.45 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

4_DSC07126.JPG



5_DSC06959.JPG
 Opis:
Późnoromańska półkolumna arkady międzynawowej
 Rozmiar:  195.39 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

5_DSC06959.JPG



6_DSC06964.JPG
 Opis:
Trapezowata głowica podobna do kołbackich.
 Rozmiar:  199.05 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

6_DSC06964.JPG



7_DSC06954.JPG
 Opis:
Baza ze szponami
 Rozmiar:  221.59 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

7_DSC06954.JPG



8_dsc07120.jpg
 Opis:
Arkady nawy południowej. Dwie fazy rozbudowy.
 Rozmiar:  132.6 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

8_dsc07120.jpg



9_dsc07159.jpg
 Opis:
Wnętrze nawy południowej - widok na zachód. Na drugim planie prawdopodobnie jedyne autentyczne sklepienie o prostokatnych żebrach.
 Rozmiar:  153.25 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

9_dsc07159.jpg



10_dsc07059.jpg
 Opis:
 Rozmiar:  135.19 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

10_dsc07059.jpg



11_DSC07069.JPG
 Opis:
Póżnoromańska półkolumna arkady międzynawowej
 Rozmiar:  106.86 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

11_DSC07069.JPG



12_DSC07070.JPG
 Opis:
 Rozmiar:  148.34 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

12_DSC07070.JPG



13_dsc07073.jpg
 Opis:
 Rozmiar:  129.2 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

13_dsc07073.jpg



14_dsc07066.jpg
 Opis:
Filar międzynawowy - po lewej widać półkolumnę arkady nawowej, po prawej - półkolumnę międzyprzęsłową nawy południowej
 Rozmiar:  110.08 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

14_dsc07066.jpg



15_DSC07064.JPG
 Opis:
Od strony osi nawy południowej
 Rozmiar:  158.95 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

15_DSC07064.JPG



16_dsc07065.jpg
 Opis:
 Rozmiar:  168.01 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

16_dsc07065.jpg



17_Dsc06873.jpg
 Opis:
Północna ściana nawy głównej - 3 fragmenty późnoromańskiego fryzu wyznaczają pierwotną wysokość korpusu. Nadbudowa i okna - gotyckie.
 Rozmiar:  236.74 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

17_Dsc06873.jpg



18_Dsc06857.jpg
 Opis:
Połączenie późnoromańskiego fryzu nawy głównej z fryzem transeptu
 Rozmiar:  167.79 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

18_Dsc06857.jpg



19_DSC06861.JPG
 Opis:
Fryz nawy głównej (restaurowany ?)
 Rozmiar:  259.28 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

19_DSC06861.JPG



20_DSC06863.JPG
 Opis:
Fryz nawy głównej (restaurowany ?)
 Rozmiar:  257.97 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

20_DSC06863.JPG



21_DSC07099.JPG
 Opis:
Północna nawa - część dodana w latach 1275-1300, w formach naśladujacych wczesniejsze romańskie przęsła
 Rozmiar:  193.52 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

21_DSC07099.JPG



22_DSC07100.JPG
 Opis:
 Rozmiar:  208.79 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

22_DSC07100.JPG



23_DSC07102.JPG
 Opis:
 Rozmiar:  216.99 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

23_DSC07102.JPG



24_DSC07080.JPG
 Opis:
Południowa nawa - część dodana w latach 1275-1300, w formach naśladujacych wczesniejsze romańskie przęsła
 Rozmiar:  157.06 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

24_DSC07080.JPG



25_DSC07082.JPG
 Opis:
 Rozmiar:  144.14 KB
 Oglądano:  125 raz(y)

25_DSC07082.JPG


Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Marcin600
Pobożny


Dołączył: 03 Lip 2015
Posty: 121

PostWysłany: Sob Lip 02, 2022 2:28 pm    Temat postu: Odpowiedz z cytatem

Znalezione w internecie: kapitele trapezowate w Oliwie, Kołbaczu i duńskie wzorce.

Żródło: https://manowcehistorykow.blogspot.com/2016/08/

Żródło pierwotne: Irma Schmid, 2017 - "Vom Backstein zum Backsteinbau"
https://docplayer.org/37276453-Vom-backstein-zum-backsteinbau.html
(ciekawe opracowanie, wiele polskich przykładów)

Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Wyświetl posty z ostatnich:   
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Architektura romańska - Polska -> Pomorskie Wszystkie czasy w strefie EET (Europa)
Strona 1 z 1
Skocz do:  
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Możesz dodawać załączniki na tym forum
Możesz ściągać pliki na tym forum