https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-zamki/lipienek/#post-17615

Cecha charakterystyczną wieży Klimek  był w oryginale kamienny fundament w wątku opus incertum, wykończony glazurowanym, zielonym ćwierćwałkiem, z blatem charakterystycznym dla cegieł romańskich.

Nasuwa się wniosek, że w ramach struktury strzechy najpierw ekipa specjalizująca się w obróbce kamienia wykonywała kamienne fundamenty. Następnie ich miejsce na kolejnym etapie zajmowali specjaliści od budowy ścian ceglanych.

W Grudziądzu, na Górze Zamkowej jest fragment muru z XIII w., grubości ok. 2 m, w wątku polskim, w całości wykonanym z cegły. Mur wieży Klimek o grubości 3 m wykonano bez użycia rusztowań. Wieża miał ok. 30 m wysokości. Najpierw wykonywano balustrady zewnętrzna i wewnętrzną o szerokościach ok. 0,6 m. Następnie przestrzeń między balustradami wykładano cegłami i zalewano zaprawą wapienną. Tak systematycznie wieża pięła się do góry. Wchodzono i schodzono powstająca równocześnie klatką schodowa w murze.

Dla porównania ściana północna kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu ma grubość ok. 1,3 m. Wykonana jest w wątku opus emplectum. Rdzeń ściany wypełniony jest gliną, drobnymi kamieniami.

Z przytoczonych artykułów wynika, że mularze (murarze) byli rzemieślnikami wolnymi, którzy nie byli zrzeszeni w miejskich cechach, które powstały zasadniczo dopiero w XV  w. Byli oni wędrownymi rzemieślnikami, zatrudnianymi przez Kościół i miasta do budowy np. kościołów, ratuszy itd.

Po realizacji takich zamówienia w miastach się kończyły w 1 poł. XIII w. Niewątpliwie dla takich „bezrobotnych” strzech wielka okazją na nowe zamówienia był zakon krzyżacki, który na wielką skalę zaczął budować potężne zamki.

Fenomenem są murowane kościoły wiejskie na terenie ziemi chełmińskiej, często swoim wyglądem nawiązujące do architektury romańskiej.

https://miastarytm.pl/wiejskie-koscioly-gotyckie-ziemi-chelminskiej/

Nie było zamówień w miastach, to strzech budowały kościoły na wsiach.

Tej widocznej prawidłowości historiografia niemiecka odnośnie Krzyżaków zapewne nie zauważyła. Krzyżacy zostali przez nią wykreowani, jako pionierzy budownictwa murowanego na tym terenie. Osiągnięcia Cystersów zostały zmarginalizowane. Dlatego Grudziądz z udokumentowanym źródłami pisanymi, rodowodem cysterskim jest nie do zaakceptowania przez naukowców akademickich, promujących rzekomo pionierską rolę Krzyżaków w dziele budownictwa murowanego na ziemi chełmińskiej i w Prusach w XIII w.

To wychwalanie Krzyżaków w tej kwestii jest nadal intensywne w XXI w. W Grudziądzu jest to szczególnie widoczne, gdzie architektura charakterystyczna dla Cystersów jest niezauważalna.

Nawet wpływowi naukowcy odnośnie badań historii Cystersów w XXI w. nie zgodzili się na umieszczenie Grudziądza na Europejskim Szlak Cysterskim, chociaż cysters św. Chrystian, biskup misyjny Prus  założył to miasto.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Strzecha_budowlana

Bardzo ważny artykuł dla zrozumienia podobieństw budowli zarówno na terenie Królestwa Polskiego jak i państwa krzyżackiego.

Artykuł Andrzeja Wyrobisza o strzechach budowlanych z 1962 roku

https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-historyczny/1962-tom-53-numer-4/przeglad_historyczny-r1962-t53-n4-s745-761.pdf

Artykuł o Profesorze Andrzeju Wyrobiszu

https://www.google.com/search?q=Andrzej+Wyrobisz&oq=Andrzej+Wyrobisz&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyDAgAEEUYORjjAhiABDIHCAEQLhiABDIHCAIQABjvBTIKCAMQABiABBiiBDIKCAQQABiABBiiBDIKCAUQABiABBiiBNIBCTE1NDcwajBqNKgCALACAA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8

O kamieniarstwie:

https://www.izba.centrum.zarow.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=419:okolice-arowa-w-dobie-wojen-lskich

Zamek w Wenecji na planie kwadratu, z identycznym wiązaniem jak w Lipienku i Papowie Biskupim, ma wymiary ok. 33 x 33 m.

Lipienek ma wymiary 39 x 33 m a Papowo 40,3 x 40, 3 m. 

Wymiary m.in. za Mieczysławem Haftką.

Jest to nawiązanie do tego wątku:

https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/ciekawe-miejsca-polska/marcinkowo-gorne-pomnik-i-miejsce-smierci-leszka-bialego/#post-17613

W przypadku Grudziądza, archeolodzy w XXI w. teoretycznie założyli za Hansem Jacobim,(l. 1941-42 ) że najpierw wykonano potężne mury kurtynowe zamku a następnie zagospodarowano przestrzeń wewnętrzną.

Okazuje się, że zamek w Wenecji posiada identyczne kamienne mury w wątku warstwowym, bardzo starannie wykonane.

https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-zamki/wenecja/#post-9850

Na zdjęciach w poscie Becika , z 6 maja 2024 widać też okładzinę w wątku kafelkowym. Taką okładzinę zastosowano w przypadku murów obronnych w Grudziądzu od strony Wisły, od XVII – XVIII w. budynek klasztoru oraz w murze oporowym Zamku Wysokiego u podnóża Góry Zamkowej. Najprawdopodobniej w tym miejscu był fundament gdaniska północnego.

Obecnie wiązania, wspomniane wiązania kafelkowe w Grudziądzu są niewidoczne.

Przykład zamku w Wenecji może świadczyć o tym, że na przykładach zamków w Grudziądzu, Papowie Biskupim, Bierzgłowie, Toruniu, Lipienku Polacy w XIII w.  odeszli  od budowania wałów ziemnych na rzecz budowy murów kurtynowych z kamienia.

Dlatego zapewne nie można odnaleźć wałów drewniano - ziemnych

Zamek w Wenecji posiada przypory, zamek w Lipienku takich nie ma. Oznacza to, że jest starszy.

Przykładowo, gdy Z. Radacki w 1959 r. analizował spichrze nadwiślańskie, to uznał, numery 9-11 maja cechy późnoromańskie ze względu na brak przypór.

W konkluzji założenie teoretyczne odnośnie pierwotnej kurtyny w Grudziądzu jest realne  w przypadku murów kamiennych w wymienionych zamkach, ale z rodowodem polskim.

W przypadku Zamku Wysokiego w Grudziądzu nie wiadomo jaki on miał obrys w XIII w. Badacze w XX-XXI w. nie uwzględnili katastrofy XIV w. Nie wiadomo, jaka część zamku się osunęła w kierunku Wisły. Mury kurtynowe Zamku Wysokiego w powielanym kształcie, to powielany wielokrotnie od 2 poł. XX w. pogląd H. Jacobiego. Dlatego lepiej zostawić Grudziądz na boku w przypadku analizy murów kamiennych warstwowych. Są inne dowody architektoniczne, wskazujące na początek budowy tej warowni na przełom XII/XIII w.

Zamki w Papowie, Lipienku i Bierzgłowie są zapewne najlepszymi przykładami na postawienie tezy, że Polacy odeszli od budowy wałów ziemnych na przełomie XII/XIII w.. Zastąpili je murami kamiennymi z wiązaniem warstwowym.

Artykuły o wiązaniach kamiennych w Grudziądzu z 2025 r.

W artykule s. 10, ściana wschodnia mieszkalnego skrzydła południowego.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283586/edition/280807/content

W Grudziądzu najlepszym przykładem datacji tego wątku jest Brama św. Chrystiana, 1 poł. XIII w., w artykule s. 6.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283588/edition/280810/content

Post Becika z 27.05.2024 r.

https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/mazowieckie-zamki/liw/

 Podczas okupacji zainteresowali się ruinami Niemcy mylnie wprowadzeni w błąd przez miejscowego społecznika Otto Warpechowskiego o krzyżackim pochodzeniu warowni. W latach 1943-1944 cegły z murów zamkowych, które miały zostać wykorzystane do budowy obozu zagłady w Treblince wróciły na swoje miejsce. Niemcy zabezpieczyli obiekt i rozpoczęli prace przy rekonstrukcji wieży. Przerwali je jednak natychmiast po tym jak wyszła na jaw prawda historyczna.

Dla Grudziądza książę Leszek Biały kojarzy się przede wszystkim jako przywódca wyprawy krzyżowej do Prus ok. 1222 r. Razem z księciem śląskim Henrykiem Brodatym niewątpliwie w Grudziądzu zbudowali murowaną stróżę.

Więcej w artykułach z 2018 roku

Marek Szajerka Średniowiecze pod stopami. Pozostałości murowanej stróży z czasów wyprawy krzyżowej do Prus ks. Leszka Białego

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/223917/edition/222321/content

Etymologia nazwy Grudziądz też może wywodzić się od cegły, pod pojęciem z XIII w. gruda. Ta nazwa pojawia się już 1222 r.

Marek Szajerka, Przyczynek do etymologii nazwy miasta Grudziądza

https://kpbc.umk.pl/Content/222346/PDF/Biuletyn%20KMDG%202018%2019(557),%20Szajerka%20M.,%20Przyczynek%20do%20etymologii%20nazwy%20miasta%20G-dza.pdf

Zachowany romański most ceglany w Grudziądzu z 1 poł. XIII w. wskazuje na zasadność tezy pochodzenia nazwy Grudziądza od cegły, wg obecnej nazwy a dla XIII w cegły.

Skoro w samym Malborku w XXI w. pojawiła się teza o ceglanym budownictwie przedkrzyżackim, to może warto, iść tokiem rozumowania architekta lwowskiego Jana Sasa –Zubrzyckiego z 1916 r. i spojrzeć na zamki z murami kamiennymi, w wątku warstwowym, jako zamki polskie z przełomu XII/XIII w.?

Na tej liście mogłyby się znaleźć zamki:

1. Niedokończony, jako polski, w Toruniu,
2. Zamek w Papowie Biskupim
3. Zamek w Lipienku
4. Zamek w Bierzgłowie.
5. Kamienno - ceglany zamek w Pokrzywne.
6. Zamek w Grudziądzu, jako polski, sklasyfikował już w 1889 r. badacz niemiecki Xaver Froelich, który konsultował się z Conradem Steinberchtem w sprawie wieży Klimek. Ten miał wątpliwości, czy zbudowali ją Krzyżacy. X. Froelich zachwycony był kamiennym wątkiem ściany południowo – wschodniej skrzydła południowego.

800 rocznica śmierci przywódcy wyprawy krzyżowej do Prus ks. Leszka Białego byłaby okazją do wprowadzenia tezy o kamiennych zamkach rycerstwa polskiego na terenie Ziemi Chełmińskiej.

W dokumencie łowickim z 1222 r. jest następujący fragment dotyczący ks. Henryka Brodatego:

Ktokolwiek posiadałby Ziemie Chełmińską, wszystkie zyski z tej ziemi dzielił będzie z biskupem Prus. Ponadto z swojej części będzie dawał dziesięcinę  biskupowi Prus , z wyjątkiem księcia Śląska Henryka ,który współpracował 9 prowadził wspólne interesy) z biskupem  i było wiadomym , że jako drugi z dwóch odłączył się (będzie odłączony.

To zagadkowe odejście ks. Henryka Brodatego można tłumaczyć tym, że zamiast niego, jego miejsce w wyprawie zajął jego syn książę Henryk Pobożny.

Więcej na temat dokumentu z 1222 r. w artykule Janusza Bieniaka z 1970 r.

Rocznik Grudziądzki T. 5 -: 1970

Studia nad dziejami ziemi chełmińskiej w okresie piastowskim, s. 5 – 69.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/68967/edition/75476/content

Ten artykuł pokazuje, jak niedoceniona jest północna część Polski odnośnie budownictwa romańskiego w XXI w.

https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,architektura,106,architektura_romanska_-_cechy_stylu.html.

Zapewne historiografia niemiecka z XIX – XX w. utrwaliła stereotyp drewnianej Polski średniowiecznej, wykorzystując słowa kronikarza Jana Długosza, który napisał, że król Kazimierz Wielki zastał Polskę drewnianą a zostawił murowaną. W świetle tych słów Krzyżacy zostali wykreowani na pionierów budownictwa kamienno –ceglanego w północnej części Polski.

Artykuł na temat zamordowania ks. Leszka Białego.

https://chwalazapomniana.pl/leszek-bialy-i-zjazd-w-gasawie-czyli-krwawa-laznia-piastow/

miejsce śmierci

Pomnik