Dwór zachodni (dolny) był położony około 1 km na zachód od centrum wsi, wyznaczonego przez rzymskokatolicki kościół p.w. Świętego Krzyża oraz dużo młodszy kościół ewangelicki. Znajdował się poza strukturą osadniczą wsi, w pobliżu przysiółka Falkenberg, w widłach dwóch bezimiennych strumieni. Wodami jednego z nich zasilano dworską fosę. Obecnie ma ona postać suchego rowu, który z trzech stron otacza ruinę założenia: od zachodu, południa i wschodu. Od północy rów został zasypany.

Dwór pozostaje w stanie niezabezpieczonej ruiny, całkowicie pogrążonej w dziko rosnącej zieleni. Nieliczne relikty murów zachowane są na wysokość około 1 m.

Dwór dolny (zachodni) powstał jako druga siedziba Reibnitzów, położona poza wsią, na lekkim wyniesieniu terenu, na skarpie nadrzecznej. Naturalne walory obronne tego miejsca podnosiła obecność fosy wodnej i wału, zapewne zwieńczonego palisadą. Główna część zamku miała postać kamiennego budynku na planie wydłużonego prostokąta o wymiarach 6 x 16 m. Jego ściany o grubości 1 m zbudowano z kamienia łamanego na słabej, brązowej zaprawie wapiennej. Wewnątrz znajdował się podział na dwa pomieszczenia: szersze, o wymiarach 7,1 x 4 m, oraz węższe, o wymiarach 5,6 x 4 m. To ostatnie posiadało sklepienie kolebkowe, którego ślady można jeszcze odczytać na ścianie północnej, a także strzelnicę w murze południowym, rozglifioną do wnętrza.

Układ fos oraz lokalizacja murów sugerują obecność małego dziedzińca na północ od głównego budynku. Miał on wymiary 9,70 x 16 m.

Chronologia: 2 poł. XIV w.

WIADRÓW, dwór dolny (zachodni); inwentaryzacja zachowanych murów (opr. P. Błoniewski 2016)

WIADRÓW, dwór dolny (zachodni) – rozwarstwienie murów zachowanych w terenie; kolorem czerwonym oznaczono mury z XIV w. (opr. P. Błoniewski)

WIADRÓW, lokalizacja dworów na wycinku mapy topograficznej (Messtischblatt, ark. 5063_Hohenfriedeberg z 1936 r. i 5062_Bolkenhain z 1938 r.): 1 – dwór dolny, 2 – dwór górny (opr. P. Błoniewski)

WIADRÓW, lokalizacja dworów według Numerycznego Modelu Terenu: 1 – dwór dolny, 2 – dwór górny (opr. P. Błoniewski)

WIADRÓW, plan sytuacyjny dworu dolnego (zachodniego) według Numerycznego Modelu Terenu (opr. P. Błoniewski)

WIADRÓW, dwór dolny (zachodni); widok na pozostałości murów – kurtyna południowa (fot. P. Błoniewski 2016)

źr: Piotr Błoniewski, Małgorzata Chorowska, Artur Kwaśniewski, Wiadrów (gm. Paszowice), dwór dolny (zachodni), Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska . Licencja: CC BY-NC 4.0 . Data dostępu: 07.07.2026.

Beata Piaskowska, Maciej Prarat, Artur Różański, Tomasz Olszacki, Ulrich Schaaf

Streszczenie

Przedmiotem artykułu są ruiny zamku w Kole. To jeden z najlepiej zachowanych przykładów warowni z czasów Kazimierza Wielkiego na terenach nizinnych w Polsce. Budowla ta już od XVII w. znajdowała się w stanie ruiny. Do dziś zachowała się wydatna wieża narożna z fragmentem trzech kurtyn. Celem autorów niniejszego artykułu było omówienie wyników przeprowadzonych w latach 2019–2020 badań architektonicznych i archeologicznych ruin zamkowych oraz projektu częściowego zabezpieczenia tych pozostałości.      Wykonane analizy pozwoliły na konstatację, że budowę warowni rozpoczęto od wieży mieszkalnej w części północnej. W dalszej kolejności powstała wieża w narożniku południowo-zachodnim. W kolejnych kilku etapach wzniesiono mury kurtynowe, zamykając dziedziniec. W części południowej funkcjonował budynek przybramia. Zastosowane różne techniki budowlane prawdopodobnie świadczą o tym, że pracowało przy niej kilka warsztatów, które wykorzystywały rusztowania jednosztandarowe i przewieszone. Stan zachowania ruin był na tyle zły, że konieczne było wykonanie projektu zabezpieczenia fragmenty jednej ze ścian, co też wykonano w 2020 r.

O obiekcie nie posiadam żadnych informacji ale skoro na XXXIX Rzeszowskiej Konferencji Archeologicznej -  „Badania archeologiczne prowadzone na terenie południowo-wschodniej Polski, zachodniej Ukrainy i północnej Słowacji”, która odbyła się w dniach 21–22 kwietnia 2026 był poruszany temat: 

Wojciech Pasterkiewicz (Rzeszów), Maciej Dębiec (Rzeszów): Badania reliktów dworu obronnego z XVII wieku w Makowiskach (pow. jasielski)

to znaczy, ze coś tam musiało być

Lokalizacja kaplicy:

Moje zdjęcia z 2023 i 2024 r.:

Portal główny:

Scena Nawiedzenia:

Scena Zwiastowania:

Ściana południowo-zachodnia od strony Carrer del Bisbe, z zamurowanym portalem bocznym:

Tympanon portalu bocznego - Agnus Dei

Wnętrze:

Romańskie sklepienie beczkowe, lekko ostrołukowe

Okno nad portalem głównym

Nagrobek fundatora - biskupa Arnau de Gurb (po 1284 r.)

Późnoromański pastorał z grobu biskupa Arnau de Gurb - obecnie w Muzeum Katedralnym (w krużganku), Limoges lub Katalonia, miedź złocona

Nagrobek kanonika Franciszka de Santa Coloma (XIV w.)

Wieża i fundamenty kościoła pochodzą z I połowy XIV wieku, powstały więc jeszcze przed lokacją Bytowa w 1346 roku. Świątynia była wielokrotnie niszczona i odbudowywana, a po zniszczeniach wojennych z 1945 roku nawę główną rozebrano

Był częścią Szpitala Mesells, pierwotnie zwanego Santa Maria dels Malalts, założonego przez biskupa Guillema de Torroja (1144-1171). Leżał on wówczas poza miastem (za murami) i był przeznaczony dla trędowatych, których starano się trzymać jak najdalej od miasta.

Ocenia się, że kościół powstał jako kaplica tego szpitala w 3. ćwierci XII w., choć cechy stylistyczne kapiteli kolumienek okiennych wykazują podobieństwa do detali XIII-wiecznych.

W 1401 szpital został połączony ze szpitalem Santa Creu, ale pełnił nadal funkcje opieki nad trędowatymi aż do 1906 r.

Do XVIII w. kościół zachował swą nienaruszoną romańską bryłę. W XVIII w. rozebrano średniowieczne zabudowania szpitala. Od strony południowej romańskiego kościoła w latach 1709-1736 dobudowano barokową kaplicę Sant Sepulcre, która w dużej części zniszczyła jego południową ścianę. Pierwotne sklepienie kolebkowe zastąpiono w XVIII w. barokowym sklepieniem z lunetami. Wnętrze jest pozbawione ozdób w wyniku zbeszczeszczenia kościoła w 1913 r. i jego cywilnego użytkowania, które spowodowało uszkodzenie wielu ciosów i przeprucie nowych otworów drzwiowych. Dzwonnica na fasadzie jest nowożytna, podobnie jak półkolista, barokowa nisza z 1792 r. W 1821 r. zlikwidowano cmentarz przykościelny, co doprowadziło do powstania obecnego Placa del Pedro. Od 1823 r. kościół zaczęto obudowywać kamienicami, co spowodowało wtopienie jego bryły w zabudowę placu. Wówczas przekształcono jego fasadę dostosowując ją do przyległej nowej zabudowy. W 1913 r. kościół uległ desakralizacji i został oddany do użytku cywilnego, co spowodowało utratę wielu jego wartości architektoniczno-artystycznych, zwłaszcza we wnętrzu. Budynek pełnił funkcję magazynu, a następnie sklepu tytoniowego. Potem przez kilka lat stał opuszczony, aż do
1954 r., kiedy poddano renowacji fasadę i absydę. Ponownie był opuszczony do roku 1977, kiedy przywrócono mu funkcje sakralne i społeczne. W ostatnich latach usunięto część przyległych budynków odsłaniając bryłę kościoła, którą konserwowano. Od 1997 r. objęty przez Wspólnotę Sant Egidio, zajmującą się pomocą ubogim meszkańcom dzielnicy.

Msze odbywają się we wtorki (o 18:00) i piątki (18:15). Zwiedzanie wnętrza można umówić telefonicznie od pon. do pt. w godz. 10-14 (tel. 934-418-123).

Kościół jest jednonawowy z półkolistą absydą i portalem w fasadzie zachodniej. Wykonany z bardzo starannie ciętych ciosów wapiennych układanych w rzędach o jednakowej wysokości.

Portal w fasadzie zachodniej - od strony Placa del Pedro - został uszkodzony w XX w., kiedy utworzono nowe, prostokątne drzwi - po obu ich stronach zachowały się jednak pozostałości łuku portalu.

Najlepiej zachowaną i najładniejszą częścią romańskiego kościoła jest absyda wschodnia. Jest ona obecnie wolna od zabudowy i w pełni widoczna od strony nowego placu zabaw utworzonego pomiędzy kamienicami - wejście od ul. Carrer de Sant Llatzer.

Absyda jest podzielona sześcioma lizenami na pola zwieńczone fryzem arkadkowym, a ponad nim fryzem zębatym. Wsporniki arkadek zdobią rzeźby masek ludzi, zwierząt, owoców i rozet.

W środku absydy ładne, ozdobne romańskie okno z archiwoltą wspartą na 2 kolumienkach o zdobionych głowicach.

Moje zdjęcia z 2023 r.

Absyda kościoła:

Fasada zachodnia z pozostałościami portalu: