Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
 
 FAQFAQ   SzukajSzukaj   UżytkownicyUżytkownicy   GrupyGrupy   RejestracjaRejestracja 
 ProfilProfil   Zaloguj się, by sprawdzić wiadomościZaloguj się, by sprawdzić wiadomości   ZalogujZaloguj 

Górzno k/Brodnicy

 
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Kujawsko-Pomorskie -> Dwory obronne
Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat  
Autor Wiadomość
Becik
Rada Królewska


Dołączył: 05 Lis 2007
Posty: 9699
Skąd: Warszawa

PostWysłany: Pon Lis 02, 2009 6:07 pm    Temat postu: Górzno k/Brodnicy Odpowiedz z cytatem

miasto w powiecie brodnickim

Badania reliktów dworu biskupów płockich w Górznie, woj. kujawsko – pomorskie.

Miejscowość Górzno położona jest we wschodniej części województwa kujawsko- pomorskiego, w powiecie brodnickim. Leży na platformie prekambryjskiej, na wzgórzu pomiędzy dwoma jeziorami: Górzno i Młyńskie na 53 12’ szerokości geograficznej północnej i 19 38’ długości geograficznej wschodniej. W krajobrazie dominują liczne wysoczyzny morenowe, na których przeważają gleby bielicowe, natomiast w dolinach gleby brunatne.
Relikt założenia obronnego utożsamiany z reliktami dworu biskupów płockich jest znany z opisu W. Łęgi z 1930 roku, w 1980 roku penetracje powierzchniowe przeprowadził A. Gajda (Gajda 1981). W 1990 roku badania sondażowe przeprowadził Zakład Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych Instytutu Archeologii i Etnografii UMK w Toruniu. Następnie w roku 1994 badania powierzchniowe w ramach AZP przeprowadził R. Kirkowski i W.Sosnowski. Obiekt ten datowany był przez A. Gajdę na wiek XIV, następnie w wyniku badań D. Polińskiego na wiek XIV i pierwszą połowę XV wieku. W. Chudziak widział też możliwość datowania pierwszej fazy użytkowania obiektu na XII wiek (Kajzer, Horonziak 1995).
W latach 2006 – 2007 prowadzone były badania wykopaliskowe na stanowisku numer 2 i stanowisku numer 11 w miejscowości Górzno, gmina Górzno, województwo kujawsko – pomorskie, przez Muzeum w Brodnicy pod kierownictwem dr Kazimierza Grążawskiego.
Badania na stanowisku numer 2 w Górznie na tzw. Dziewiczej Górze były prowadzone podczas dwóch sezonów badawczych (Do roku 2006 stanowisko numer 2 określane był błędnie w literaturze przedmiotu jako stanowisko numer 1). Celem badań było określenie funkcji, chronologii wzgórza a przede wszystkim zlokalizowanie i zbadanie reliktów dworu biskupów płockich, znanego z przekazów pisanych, które lokalizowały te założenie właśnie na tzw. Dziewiczej Górze.
W świetle źródeł pisanych Górzno stało się ośrodkiem klucza dóbr biskupstwa płockiego już przed rokiem 1337. Klucz biskupów w Górznie był jednym z kluczy majątkowych należących do biskupów płockich. Poza nim należały do nich jeszcze dobra gródeckie, brockie, wyszkowskie, pułtuskie, jabłońskie, czerwińskie, płockie, raciążskie i Szulińskie. Górznieński klucz majątkowy nie należał do najważniejszych wśród dóbr biskupstwa płockiego. Nie był to przede wszystkim klucz duży. Z zachowanych informacji z procesu polsko – krzyżackiego z 1412 roku wynika, że w jego skład wchodziło 9 wsi i miasto Górzno. Kluczem zarządzali starostowie biskupi. Z pocztu włodarzy – starostów znamy: Pawła (1337 rok), Bodzantę (1409 rok), Dzierżysława (1453 rok) i Melchiora Wichrowskiego (1562 rok). Ich siedzibą był właśnie zamek biskupów w Górznie a po jego spaleniu przez Szwedów przenieśli się początkowo do jednego z dworów folwarcznych w Górznie (Mietz, Pakulski 1989).
Klucz górznieński w swojej ponad sześciowiekowej historii miał kilka centrów administracyjnych. Pierwszym był niewątpliwie gród w Świeciu nad Drwęcą. Na początku XIV wieku nową siedzibą administracyjną klucza stało się Górzno. W grudniu 1410 roku wojska zakonu krzyżackiego zniszczyli, obrabowali zarówno zamek biskupi, jak i całe miasto (straty z tego tytułu biskup ocenił na 600 grzywien toruńskich). Późniejsze zniszczenia w mieście spowodowane wojnami szwedzkimi oraz zburzenie zamku biskupiego i spichrzów ograniczały wyraźną rolę Górzna jako centrum administracyjnego klucza i dóbr biskupich. Dopełnienia zniszczeń dokonały przemarsze różnych wojsk w dobie wojny północnej. Konsekwencją tego było przeniesienie siedziby klucza do pobliskich Grążaw. Ostatnią siedzibą administracyjną już po zajęciu klucza górznieńskiego przez wojska pruskie był folwark w Gółkowie (Mietz, Pakulski 1989).
Stanowisko 2, gdzie lokalizowano relikty dworu (numer stanowiska na obszarze – 44, numer obszaru AZP – 36 – 53), położone jest na skraju wydłużonego cyplowatego wzniesienia na zachodnim brzegu Jeziora Górzno, w odległości około 100 metrów na wschód od kościoła parafialnego pod wezwaniem Krzyża Świętego.
Kopiec określany w miejscowej tradycji jako Dziewicza Góra (stanowisko 2) ma kształt wydłużonego pagórka o elipsoidalnym kształcie o wymiarach 40 x 12/8 metrów u podstawy. Górna powierzchnia obiektu o wymiarach szczytu 10 na 25 metrów jest płaska. Pierwotnie grodzisko miało kształt owalny. Jego szczyt nie jest porośnięty z wyjątkiem, pojedynczych drzew.
Na stanowisku 2 założono początkowo 5 wykopów szerokopłaszczyznowych o pierwotnych wymiarach 5 x 3,5 metra oddzielonych od siebie metrowymi świadkami oraz wykop 6 o wymiarach pierwotnych 3 x 3 metry i wykop 7 o wymiarach 2 x 1 metr.
We wszystkich wykopach szerokopłaszczyznowych (1 – 5) odsłonięto relikty kamiennej nowożytnej drogi o maksymalnej szerokości 2 metry, 20 centymetrów, prowadzącej prawdopodobnie do kapliczki, która znajdować się mogła po stronie wschodniej wzgórza (wykop 5), gdzie odkryto liczne fragmenty rumoszu ceglanego oraz dachówek mnich – mniszka i ceramicznych płytek posadzkowych. Datować drogę jak i relikty kapliczki należy jednak na czasy nowożytne a materiał późnośredniowieczny odkryty w rumowisku, został użyty wtórnie do budowy kapliczki.
Pod kamiennym brukiem tej drogi zalegały nawarstwienia kulturowe z rumowiskiem kamiennym oraz licznym materiałem masowym. Okazało się natomiast, wbrew przewidywaniom i danym z literatury przedmiotu, iż wyniki badań archeologicznych nie upoważniają do lokalizowania w tym miejscu ceglanego dworu biskupów płockich znanego z przekazów pisanych. Chociaż nie można wykluczyć, że miejsce to było pierwszą drewnianą siedzibą starosty biskupiego klucza. Stwierdzić natomiast można, iż stanowisko numer 2 było intensywnie użytkowane od połowy XIII wieku, o czym świadczą nawarstwienia osadnicze (o miąższości do 160 cm) z rumowiskiem kamiennego pieca oraz liczny zbiór ułamków naczyń ceramicznych – Tablica I (w łącznej liczbie 10 021 fragmentów z sezonów 2006 - 2007 – dominuje materiał późnośredniowieczny ale wystąpiła również ceramika wczesnośredniowieczna i nowożytna ). Odkryto także wiele innych zabytków związanych z życiem codziennym (w liczbie 160 sztuk – są to m.in. gwoździe, skoble, nożyki, przęśliki, szydła, osełki). Zapewne w początkach XIV wieku gród ten został zniszczony pożarem, o czym świadczą warstwy spalenizny i przepalonej gliny. W stropie tej warstwy znaleziono monetę – grosz praski Wacława II bity w latach 1300 – 1305. Następnie ponownie odbudowano to miejsce już za bytności zakonu bożogrobców w Górznie – tj. po 1325 roku.
Reasumując badania na stanowisku numer 2 wykazały, że użytkowano to miejsce już od drugiej połowy XIII wieku, o czym świadczą nawarstwienia kulturowe ze śladami pieców – palenisk oraz liczny zbiór fragmentów ceramiki naczyniowej, a także drobnych przedmiotów związanych z życiem codziennym. Zapewne w początkach XIV wieku zostało ono zniszczone pożarem, o czym świadczą ślady spalenizny i sprażonej gliny, następnie odbudowano to miejsce już za bytności bożogrobców w Górznie i być może właśnie w tym miejscu istniała pierwotna siedziba starosty biskupiego, którą przeniesiono następnie dalej na północ. Natomiast brukowana droga prowadząca wzdłuż plateau kopca, prowadząca do kaplicy ma metrykę nowożytną a datować ją można nawet na XVIII/XIX wiek. Materiał ceramiczny, który odkryty został w rumowisku po kapliczce, w wykopie numer 5 użyty został wtórnie z cegły rozbiórkowej pochodzącej ze zniszczonego przez wojska szwedzkie w 1629 roku dworu biskupiego (stanowisko 11).
W związku z powyższym poszukiwania reliktów dworu biskupów płockich rozpoczęto już w roku 2006 w miejscu położonym na północ od obecnego kościoła a około 50 metrów na zachód od tzw. Dziewiczej Góry (stanowisko 2).
Stanowisko nr 11 (odkryte podczas badań w 2006 roku) położone jest około 10 metrów na północ od kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża na niewielkiej otwartej przestrzeni skraju wysoczyzny morenowej przylegającej do jeziora Górzno. Poszukiwania śladów dworu w roku 2006 rozpoczęto od wykonania serii odwiertów geologicznych, które ujawniły rumowisko ceglano – kamienne a także warstwy kulturowe o miąższości do 140 cm. Założono następnie wykop o wymiarach 6 na 2 metry, gdzie odsłonięto nawarstwienia kulturowe, wskazujące na co najmniej dwu fazowe funkcjonowanie stanowiska. W roku 2007 założono wykop o wymiarach 1,5 x 7 x 3 metry, gdzie odsłonięto skomplikowany układ nawarstwień kulturowych o miąższości do 280 cm, potwierdzający dwie fazy użytkowania stanowiska. Na pierwszą fazę składały się relikty przyziemia zabudowania w konstrukcji szachulcowej, druga faza jest najprawdopodobniej związana z funkcjonowaniem dworu biskupiego – zadokumentowano na tym poziomie kamienno – ceglany fundament. Znaleziony materiał masowy w warstwach kulturowych związanych z pierwszą fazą użytkowania stanowiska pozwala sądzić, iż założenie to powstało w I połowie XIV wieku i uległo wkrótce spaleniu, odbudowane zostało – 2 faza - już w cegle na kamiennym fundamencie o szerokości około 1 metr. Nie udało się na razie określić kształtu i wielkości założenia. Analogię wskazują, że mogła być to budowla na planie prostokąta o wymiarach około 12 na 14/16 metrów. Dwór ten został ostatecznie zniszczony podczas wojny polsko – szwedzkiej i epilogu bitwy w Rudzie pod Górznem w 1629 roku, kiedy to Szwedzi zniszczyli całe miasto Górzno wraz z dworem biskupów płockich.
W warstwach demolacyjno – pożarowych dworu znaleziono liczny materiał ceramiczny (z badań w roku 2006 i 2007), fragmenty gwoździ, kafli piecowych, dachówek, cegieł gotyckich. Należy sądzić, że dach budowli związany z drugą fazą został pokryty dachówką mnich – mniszka, której liczne fragmenty odkryto w nawarstwieniach wykopu.
Obiekt ten pozostawał w ruinie przez ponad 150 lat do czasu kiedy zaczęto budować kościół bożogrobców w XVIII wieku, do którego budowy wykorzystywano cegłę z dawnego dworu. Z tejże cegły zbudowana jest krypta i część fundamentów obecnego kościoła, w krypcie spoczywają zmumifikowane ciała siedmiu zakonników z czasu od XVIII do XIX wieku.
Badania archeologiczne na stanowisku numer 11 należy uznać za wstępne, planowane są badania elektrooporowe w celu określenia zasięgu i kształtu fundamentów dworu. Materiał masowy oraz całość dokumentacji jest obecnie przedmiotem szczegółowej analizy.

Serdecznie podziękowania dla p. Jadwigi Lewandowskiej za udostępnienie powyższego materiału
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość Wyślij email
Hiup
Dworny


Dołączył: 16 Lip 2008
Posty: 49

PostWysłany: Pią Lis 06, 2009 3:51 pm    Temat postu: Odpowiedz z cytatem

Ciekawe i znacznie zmieniające dotychczasowe na jego temat. Ja osobiście podejrzewam dwór otoczony palisadą, ponoć i miasto Górzno miało palisadę. Z tego wynika, że na wyniki badań i umiejscowienie dworu przyjdzie poczekać.
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Wyświetl posty z ostatnich:   
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Kujawsko-Pomorskie -> Dwory obronne Wszystkie czasy w strefie CET (Europa)
Strona 1 z 1
Skocz do:  
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Możesz dodawać załączniki na tym forum
Możesz ściągać pliki na tym forum


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group