Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
 
 FAQFAQ   SzukajSzukaj   UżytkownicyUżytkownicy   GrupyGrupy   RejestracjaRejestracja 
 ProfilProfil   Zaloguj się, by sprawdzić wiadomościZaloguj się, by sprawdzić wiadomości   ZalogujZaloguj 

Wierzbna

 
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Dolnośląskie -> Zamki
Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat  
Autor Wiadomość
Becik
Rada Królewska


Dołączył: 05 Lis 2007
Posty: 9644
Skąd: Warszawa

PostWysłany: Nie Paź 05, 2008 12:33 pm    Temat postu: Wierzbna Odpowiedz z cytatem

Odkryty w ostatnich latach zamek w Wierzbnej powstał na miejscu użytkowanym już od wczesnego średniowiecza. Na XII wiek można datować zagłębiony obiekt i częściowo zachowany zarys czworobocznego budynku. Dalszych badań wymaga jednak relacja pomiędzy najstarszymi pozostałościami obiektu,a fortyfikacjami. Druga faza rozwoju obiektu wiąże się z powstaniem nasypu szerokości ok.6m, wtedy to warownia zyskała cechy obiektu obronnego typu motte. Kolejna faza rozwoju obiektu to budowa murowanego zamku, który zajął południową część wcześniejszego założenia obronnego. Powstał wtedy donżon o wymiarach 12x17m, którego fundamenty posadowiono na podkutej skale. Parter tego budynku był podzielony na dwa pomieszczenia. Podstawowy budulec stanowił kamień łamany. Wtedy tez wzniesiono mur obwodowy zamykający przestrzeń niewielkiego dziedzińca we wschodniej części założenia. Od północy murowana część warowni sąsiadowała z ufortyfikowanym podzamczem. Okalający je wał wewnętrzny poszerzono i podwyższono wykorzystując do tego żwir.Na terenie podzamcza wzniesiono drewniany budynek o wymiarach 6x7m, który pełnił funkcję gospodarczą. Okres zniszczenia zamku donżonowego można wiązać z pożarem, który częściowo naruszył strukturę murowanych budowli. Być może nastąpił on w czasie działań wojennych. Ze względu na brak źródeł dotyczących warowni chronologie obiektu można określić głównie na podstawie wyników badań wykopaliskowych.Większość pochodzi z przełomu XIII/XIV wieku. Choć okres istnienia obiektu można datować na II połowę XIII wieku to pewne trudności nastręcza ściślejsze określenie momentu jego powstania. Mogło to nastąpić podczas budowy kościoła lub w drugiej kolejności w czasie budowy zakrystii.Po zniszczeniu obiektu przez pożar rozebrano mur obwodowy. Podwyższono wał wewnętrzny. Działania te mogły mieć charakter tymczasowy gdyż nie stwierdzono śladów remontu donżonu. Po pewnym czasie uległ on likwidacji, a jego mury zostały rozebrane i pozostał jedynie fundament ściany działowej. W późniejszym okresie na koronie wału wewnętrznego wzniesiono mur obwodowy o szerokości 1,4-1,6m. W obrębie muru wzniesiono obiekty o lekkiej konstrukcji na miejscu donzonu powstał budynek o wymiarach 4,7-6,5m o murowano-ryglowym stroju budowlanym. W tym samym miejscu wzniesiono drugi budynek o konstrukcji ryglowej w północno-zachodnim odcinku wału. Oba budynki prawdopodobnie dotknął pożar, który nie miał jednak ostatecznych skutków gdyż przetrwały konstrukcje obiektów. Wówczas też wzniesiono kolejny budynek w północnej części muru obwodowego. Kres zamku nastąpił w warunkach "pokojowych". Warowania została opuszczona, a mur obwodowy rozebrano. Na podstawie materiałów archeologicznych z nawarstwień mozna stwierdzić, że ostatnia faza rozwoju warowni obejmowała I połowę XIV wieku. Warownia istniejąca w ostatniej fazie rozwoju reprezentuje typ zamku bezwieżowego. Obecność lekkiej zabudowy w obrębie obwodu wskazuje na wczesny etap realizacji zalożenia. Już po zlikwidowaniu warowni na jej terenie powstał w XV wieku zagłębiony obiekt o bliżej nie rozpoznanej funkcji.

Fazy założenia zamkowego






zdjęcie lotnicze J.Kota, zamek zaznaczono A


zdjęcia z wykopalisk



Autorem powyższego opracowania jest Artur Boguszewicz
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość Wyślij email
Becik
Rada Królewska


Dołączył: 05 Lis 2007
Posty: 9644
Skąd: Warszawa

PostWysłany: Czw Cze 14, 2012 11:45 am    Temat postu: Odpowiedz z cytatem

Miejscowość Wierzbna, gm. Żarów, zlokalizowana jest w obrębie Równiny Świdnickiej, której lekko pofałdowany krajobraz urozmaica wcinająca się w podłoże rzeka Bystrzyca. Osada leży na lewym brzegu rzeki, a jej starsza część rozpościera się na stoku i krawędzi doliny. Pierwsza wzmianka pisemna dotycząca Wierzbnej pochodzi z 1209 roku i jest pierwszym śladem, piszącego się z niej rycerskiego rodu Wierzbnów, który w 1. połowie XIII wieku zaliczał się do śląskiej elity możnowładczej. Częściowo zniszczona przez kamieniołom warownia Wierzbnów znajduje się na skalistej krawędzi doliny, która przez dzisiejszych mieszkańców Wierzbnej nazywana jest "Skałką".

Badania archeologiczne tego założenia obronnego przeprowadzone zostały w latach 1997-2004. Odkryto wówczas ślady użytkowania terenu datowane na okres przedpiastowski oraz XI wiek. Nie stwierdzono jednak funkcjonowania w tym czasie wczesnośredniowiecznego grodu, którego istnienie przypada dopiero na XII wiek, ewentualnie na przełom XII i XIII wieku. Tym samym miejsce to można identyfikować z najstarszą siedzibą Wierzbnów, której obecność zdradza wspomniana już wzmianka pisemna z 1209 roku. W świetle przeprowadzonych badań archeologicznych, warownia znajdująca się na szczycie skalnego występu stanowi też najwcześniejszy przykład prywatnego, murowanego zamku na Śląsku, przy czym nie można wykluczyć istnienia w tym czasie innych siedzib rycerskich o analogicznej formie (uściślenia chronologii wymagają wieże mieszkalne w Ciepłowodach, pow. ząbkowicki i w zamku Świny, pow. jaworski). Dalszych przykładów wczesnych zamków prywatnych poszukiwać można pośród obiektów obronnych, rozpoznanych jako warownie typu motte, np. w Osieku Grodkowskim, pow. brzeski i Osetnie nad Baryczą, pow. górowski.

Najsłabiej rozpoznany pozostaje najstarszy okres użytkowania założenia obronnego na szczycie tzw. "Skałki". Tylko nieliczne ułamki naczyń ceramicznych zalegających na wtórnym złożu, świadczą o użytkowaniu tego terenu we wczesnym średniowieczu już w okresie przedpiastowskim (X wiek?), a także w XI wieku. Więcej informacji dotyczy młodszych faz wczesnego średniowiecza (faza I/II rozwoju warowni na "Skałce"). Na XII wiek datować można zagłębiony obiekt i częściowo zachowany zarys czworobocznego budynku, które odkryte zostały we wschodniej części stanowiska. Nieopodal nich natrafiono na negatywy belek o szerokości 0,2-0,3 m, a także dwa odcinki kamiennych fundamentów o szerokości 0,5-0,6 m i 0,7-08 m, zlokalizowane w zachodniej części warowni. Fundamenty te wzniesiono z kamienia łamanego (miejscowy granit), spajanego zaprawą glinianą z ubogą domieszką wapna. Wzajemna relacja odkrytych obiektów, rysuje obraz czworobocznego budynku, który otoczony był obwodowym murem o konstrukcji rusztowej i wykutą w skale suchą fosą. Następny etap rozwoju (faza II) rycerskiej siedziby Wierzbnów przypada na okres tzw. "kolonizacji" (osadnictwa na prawie niemieckim) obszaru Śląska w XII – XIII wieku. Na ten czas przypada powstanie nowej zabudowy na dziedzińcu wewnętrznym oraz wzmocnienie obwodu obronnego przez usypanie z gliny, żwiru i tłucznia granitowego wału o szerokości 6 m (zachowany do wysokości 0,5 m). Wówczas warownia zyskała cechy obiektu obronnego typu motte. Tę fazę rozwoju warowni na podstawie pozyskanego materiału ceramicznego datować można na 2. ćwierć XIII wieku.

Kolejna rozbudowa (faza III) założenia obronnego na "Skałce" nastąpiła w drugiej połowie XIII w. Wtedy w południowej jego części wniesiono murowany zamek. Najważniejszą częścią zamku była wieża-donżon o wymiarach 12x17 m. Niepodpiwniczony parter tego budynku podzielony był pierwotnie na dwa pomieszczenia o wymiarach 5,9 x 8,4 m (północne) i 5,7 x 8,4 m (południowe). Pomieszczenia rozdzielała ściana o szerokości 1,4 m, która zachowała się do wysokości 1,1 m. Podstawowym budulcem, z którego wzniesiono wieżę-donżon był miejscowy kamień łamany – granit i kwarcyt, spajany zaprawą wapienną. Obiekt wyposażony był prawdopodobnie w detale architektoniczne wykonane z granitu. W trakcie badań archeologicznych odnaleziono bowiem na wtórnym złożu m.in. archiwoltę ostrołucznego portalu, biforium i tworzącą z nim komplet kolumienkę z sześcienną bazą. Jako materiał wykończeniowy prawdopodobnie stosowano także cegłę. Poziom podłogi w pomieszczeniu północnym wieży, stanowiła podkuta skała i wylewka wapienna, którą przykryto glinianym klepiskiem. W ścianie północnej tego pomieszczenia odsłonięto niszę o trójkątnym zarysie, która najprawdopodobniej była pozostałością urządzenia grzewczego, być może kominka z przewodem kominowym wyprowadzonym w grubości muru. W pomieszczeniu południowym parterowego poziomu wieży, podłogę tworzyła warstwa żwiru, która najprawdopodobniej przykryta była dranicami. Południowo-zachodni narożnik wieży-donżonu zniszczony został przez XIX-wieczny kamieniołom. Od strony wschodniej do wieży-donżonu przylegał niewielki dziedziniec otoczony wyprowadzonym (od wieży) murem obwodowym o szerokości 1,25 m, który wzniesiony został z z łamanego kamienia spojonego zaprawą wapienną. Od strony północnej murowana część warowni sąsiadowała z ufortyfikowanym "podzamczem", które okalał wał wewnętrzny poszerzony i podwyższony, przy użyciu granitowego żwiru z cienkimi warstwami zaprawy wapiennej i gliny. Na terenie "podzamcza" wzniesiono wówczas drewniany budynek o wymiarach 6 x 7 m. Budowla ta pełniła najprawdopodobniej funkcję gospodarczą (zaplecze kuchni ?), na co wskazuje liczne nagromadzenie odkrytego w jej obrębie materiału ceramicznego i kości zwierzęcych. Całości założenia obronnego dopełniała sucha fosa i wał zewnętrzny. Warownia w tym kształcie przetrwała do przełomu XIII i XIV wieku, kiedy to pożar zniszczył wieżę-donżon. Wydarzenie to miało być może związek z jakimiś działaniami wojennymi, o czym świadczyć może odnaleziony skromny zespół militariów, reprezentowany głównie przez groty bełtów kuszy. Czas powstania zamku donżonowego datować można ogólnie na 3. ćwierć XIII wieku. Z 2. połowy XIII wieku pochodzi odkryta w warstwie pogorzeliska moneta – tzw. brakteat zredukowany (avers – róża sześciopłatkowa), emitowany w tym czasie na Dolnym Śląsku. Pod względem formalnym obiekt nawiązuje do "klasycznych" rozwiązań warowni donżonowych z cechami archaicznymi. Wczesna chronologia zamku ma swoje analogie jedynie wśród książęcego donżonu z zamku na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu i Ostrówku w Opolu. Warownia na "Skałce" wymyka się jednak najnowszej chronologii tego typu obiektów, wedle której w 2. połowie XIII wieku wieża mieszkalna stanowiła typowy model rezydencji drobnych książąt dzielnicowych, realizowany jako własność prywatna przez rycerstwo dopiero w 1. połowie XIV wieku.

Wynikiem pożaru, który strawił na przełomie XIII i XIV wieku wieżę-donżon, było rozebranie muru obwodowego, który otaczał dziedziniec wewnętrzny warowni (IV faza rozwoju założenia obronnego). Jednocześnie podwyższono wał wewnętrzny, na którego koronie wzniesiono mur obwodowy o szerokości 1,4-1,6 m, przy budowie którego wykorzystano materiał rozbiórkowy z wieży-donżonu, w tym detali architektonicznych. Na dziedzińcu wewnętrznym powstały wówczas także dwa budynki w konstrukcji ryglowej o wymiarach 4,7x6,5 m i 5x7 m. Oba budynki dotknął prawdopodobnie pożar, jednak konstrukcje obiektów przetrwały. Równolegle do budynków o konstrukcji ryglowej, wzniesiono w północnej części założenia kolejny budynek o wymiarach 5 x 5 m. Kres użytkowania wszystkich budynków nastąpił prawdopodobnie w warunkach "pokojowych", po czym warownia została porzucona, a mur obwodowy rozebrany. Brak większych kamieni w warstwie rozbiórkowej, wskazuje na wtórne użycie materiału budowlanego przy innej budowli. Pozyskane w trakcie wykopalisk materiały archeologiczne wskazują, że ostatnia faza rozwoju warowni obejmowała 1. połowę XIV wieku. Warownia w tym czasie reprezentowała obiekt typ zamku bezwieżowego. Na Śląsku za najstarszą, książęcą realizację tego typu warowni uznaje się zamek Gryf, powstały u schyłku XIII wieku. Bezwieżową formę reprezentują także rycerskie zamki Szczerba i Karpień na ziemi kłodzkiej. Już po likwdacji warowni Wierzbnów, na jej terenie powstał zagłębiony obiekt, który ogólnie datować można na XV wiek. Dzieła zniszczenia pozostałości dawnego zamku na "Skałce" dokończyła eksploatacja kamienia w XIX i XX wieku.

Wzniesienie zamku donżonowego w Wierzbnej, przypisuje się niejakiemu Janowi – ostatniemu spośród najpotężniejszych przedstawicieli rodu. Jako proconsul księcia Henryka III Wrocławskiego i ścisły współpracownik w dziele reformy dóbr książęcych, Jan z Wierzbnej dysponował własnym dworem, w którego skład wchodzili rycerze, włodarz i notariusz. Jemu też przypisywać należy wzniesienie w Wierzbnej w 1. połowie XIII wieku Kościoła. Badania archeologiczne na "Skałce" nie zostały ukończone, przez co nieznane pozostają najstarsze okresy rozwoju założenia obronnego Wierzbnów. Przeprowadzone w latach 1997-2004 prace, pozwoliły jednak na odsłonięcie reliktów najstarszego na Śląsku, murowanego zamku prywatnego (figuruje jako taki do dnia dzisiejszego), którego donżonowa forma w 3. ćwierci XIII wieku nie była zjawiskiem powszechnym nawet wśród warowni książęcych. Niestety nie podjęty został do tej pory temat częściowej rekonstrukcji murów założenia obronnego na szczycie "Skałki" i utworzenia tzw. historycznej ścieżki dydaktycznej. W efekcie tego miejsce, które powinno tętnić życiem turystycznym, pozostaje w dalszym ciągu opustoszałe, a jego funkcja i ranga są zupełnie nieznane.

Na podstawie:
A. Boguszewicz, Architektura siedziby możnowładzo-rycerskiej w Wierzbnej koło Świdnicy w świetle badań archeologicznych, Archaeologica Historica Polona, tom 15/1, 2005, s. 279-307
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość Wyślij email
carrollus
Kasztelan


Dołączył: 23 Lis 2009
Posty: 970

PostWysłany: Wto Cze 16, 2015 7:34 pm    Temat postu: Odpowiedz z cytatem

Parkujemy pod wzgórzem zamkowym, jest tam miejsce na kilka samochodów, dalej ścieżką na górkę. Mury zasypane, w kilku miejscach widoczny rumosz kamienny, doskonale widoczne za to obwarowania ziemne. fot. grudzień 2014

Widok ogólny na miejsce po zamku


Nasyp


Rumosz kamienny


Plateau


Fosa
Powrót do góry
Ogląda profil użytkownika Wyślij prywatną wiadomość
Wyświetl posty z ostatnich:   
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska Strona Główna -> Dolnośląskie -> Zamki Wszystkie czasy w strefie CET (Europa)
Strona 1 z 1
Skocz do:  
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Możesz dodawać załączniki na tym forum
Możesz ściągać pliki na tym forum


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group